Wesloo
Tüm konularKonular

Ortaçağ Avrupası

Magna Carta nedir: 1215 tarihli özgürlük fermanı

Kısa cevap

Magna Carta, Kral John'un 15 Haziran 1215'te Runnymede'de mühürlediği bir kraliyet fermanıdır. Baronların isyanını sona erdirmek için hazırlandı ve kralın yetkilerini sınırlayan maddeler içerdi. İngiliz ve Amerikan hukuk geleneklerinde temel bir referans olarak kullanılır.

Ana maddeler

  • 15 Haziran 1215'te Runnymede'de mühürlendi.
  • Kral John'un yetkilerini sınırlamak için baronlarca hazırlandı.
  • Altmiş üç maddesinin çoğu feodal konuları düzenler.
  • Bazı maddeler hukukun üstünlüğü ve adil yargılama ilkesini içerir.
  • İngiliz ve Amerikan anayasal geleneğinde referans alınır.

Magna Carta nedir ve ne zaman imzalandı?

Magna Carta nedir sorusuna en kısa yanıt, Kral John'un 15 Haziran 1215'te Runnymede'de mühürlediği bir kraliyet fermanıdır. Belge, kralın yetkilerini sınırlamak amacıyla hazırlandı. Kral John 1199-1216 arasında hüküm sürdü ve baronların isyanı karşısında Runnymede'de mühür koymayı kabul etti. Ferman Latin ile yazıldı ve kralın mührüyle onaylandı. Baronlar da şartları kabul etti ve birkaç gün sonra John'a yeniden bağlılık yemini etti. Belge tek parça ve uzun bir metin olarak düzenlendi. Modern madde numaraları daha sonra Sir William Blackstone tarafından 1759'da kullanıldı. Orijinal metin bölünmemiş uzun bir akıştı. Bu nedenle '63 madde' ifadesi sonradan yapılan bir düzenlemeye dayanır.

Runnymede'de ne oldu?

Runnymede, Windsor yakınlarında bir yerdir. 1215'te baronlar isyan etmiş ve kralı şartları kabul etmeye zorlamıştı. Fermanı isyan eden baronlar, haklarını ve mülklerini güvence altına almak için hazırladı. Metinde krala danışmanlık yapan din adamları ve lordların adları geçer; bunlar arasında Canterbury başpiskoposu Stephen ve Pembroke kontu William Marshall öne çıkar. Belge, kralın yetkilerini sınırlamak ve keyfi kraliyet eylemlerini önlemek için dayatıldı. Kral John, mührünü basarak belgeyi onayladı. Baronlar, şartların uygulanmasını denetlemek üzere içlerinden yirmi beş kişi seçti. Bu grup, kralın sözünü tutmasını sağlamak için oluşturuldu. Bu dönemde feodalizm nedir sorusu, toprak ve hizmet ilişkilerini anlamak için yararlıdır.

Maddeler ne içeriyordu?

Altmiş üç maddenin çoğu feodal konuları düzenler. Miras, borçlar, para cezaları, ormanlar ve kralın görevlilerinin davranışları bu maddelerin ana konularıdır. Birkaç madde daha geniş bir ilke içerir. Kral, özgür bir kişinin akranlarının yargısı veya ülke yasası dışında hapsedilmesini, toprağından edilmesini ya da mağdur edilmesini yasakladı; adaletin para ile satılmasını, reddedilmesini veya geciktirilmesini de kabul etmedi. Son maddelerden biri, baronların kralı denetlemek için içlerinden yirmi beş kişi seçmesine izin verdi. Bu yirmi beş kişi, kralın şartlara uymasını denetler. Böylece ferman yalnızca bir vaat listesi değil, uygulama mekanizması içeren bir metin haline gelir. Bu yapı, baronların kralı denetleme isteğini somutlaştırır.

İlk yazılı anayasa niteliği ve hukukun üstünlüğü

Magna Carta, Latin ile yazılmış bir kraliyet fermanıdır ve Avrupa'da ilk yazılı anayasa olarak değerlendirilir. Metin, egemenin de hukukun üstünlüğüne tabi olduğunu ilan eder. Ayrıca 'özgür insanlar'ın sahip olduğu özgürlükleri de belgeler. Bu iki ilke, Anglo-Amerikan hukuk geleneğinde bireysel hakların temeli sayılır. Belge, İngiliz ve Galler hukukuna birlikte atıf yapan ilk metindir; akranların yasal yargısının ortak kabulü ilkesi de buna dahildir. Bu ifade, yerel hukuk geleneklerinin bir arada anılmasını sağlar. Böylece ferman, yalnızca baronların çıkarlarını değil, daha geniş bir hukuk düzenini de konu edinir.

Yeniden yayımlanma ve yasal statü

1215 metni başlangıçta yasal statü kazanmadı. Metin yeniden yayımlandı, kısaltıldı ve onaylandı. Yasalara giren sürüm daha sonraki bir metindir. Bu süreçte bazı maddeler elendi ve ifadeler değiştirildi. Böylece ferman, ilk halinden farklı bir metin olarak hukuk sistemine girdi. 1215 metninin 1, 13, 39 ve 40. maddeleri, 1297 tarihli yasada 1, 9 ve 29. maddelere karşılık gelir. Bu eşleşme, modern araştırmacıların metinleri karşılaştırmasını kolaylaştırır. Orijinal metin bölünmemiş uzun bir akıştı. Modern madde numaraları daha sonra eklendi.

İngiliz hukukuna etkisi

Sir Edward Coke ile 1628 tarihli Hak Dilekçesi ve 1689 tarihli İngiliz Haklar Bildirgesi, Magna Carta'yı siyasal bir dile dönüştürdü. Bu süreçte 'İngilizlerin hakları', 'adil yargılama' ve 'rızasız vergilendirme olmaz' gibi kavramlar öne çıktı. Kolonistler bu dili Parlamento ve krala karşı kullandı. Böylece 1215 tarihli bir ferman, yüzyıllar sonra siyasal bir referans haline geldi. Bu etki tek bir maddeye dayanmaz. Fermanın bazı maddeleri, daha sonra İngiliz hukukunda temel ilkeler olarak yorumlandı. Özellikle adil yargılama ve hukukun üstünlüğü vurgusu, sonraki belgelerde yeniden kullanıldı. Bu yeniden kullanım, Magna Carta'nın siyasal dilini güçlendirdi.

Amerikan anayasal geleneğine etkisi

Magna Carta Amerikan bir belge değildir. Amerika Birleşik Devletleri'nin Bağımsızlık Bildirgesi, Anayasa ve Haklar Bildirgesi'ni yazanlar, onu kullandıkları kaynaklardan biri olarak gördü. Bu etki bir gecede oluşmadı. 1215 metni yeniden yayımlandı, kısaltıldı ve onaylandı; yasalara giren sürüm daha sonradır. Beşinci, Altıncı ve Sekizinci Ek Maddeler, bu çizgide yer alır. Bu ek maddeler, adil yargılama ve ceza konularında Magna Carta çizgisinde yer alır. Kolonistler, bu çizgiyi Parlamento ve krala karşı kullandı. Fermanın siyasal dili, Amerikan kurucu metinlerinin hazırlanmasında referans olarak kullanıldı. Washington'daki Amerika Birleşik Devletleri Kongre Binası'nın rotundasında Magna Carta'nın bir kopyası sergilenir. Bu sergi, belgenin Amerikan hukuk geleneğindeki yerini gösterir. Ferman, Amerikan kurucu metinlerinin arka planında yer alan bir kaynak olarak anılır. Ortaçağ Avrupası'nda Haçlı Seferleri de aynı yüzyılda yaşandı.

İrlanda ve dünya etkisi

Peter Crooks, Magna Carta'nın İrlanda ve dünyada dışlayıcı özgürlükler olarak nasıl yaygınlaştırıldığını inceler. Bu çalışma, fermanın yalnızca İngiltere ile sınırlı kalmadığını gösterir. Belgenin özgürlükleri belirli gruplarla sınırlı olabildi. Bu nedenle Magna Carta'nın etkisi tek tip bir özgürlük anlayışıyla açıklanamaz. Magna Carta, hem bir özgürlük belgesi hem de belirli ayrıcalıkları koruyan bir metin olarak okunmalıdır. Belgenin etkisi, kullanıldığı bağlama göre değişir.

Feodal düzen ve kralın görevlileri

Fermanın çoğu maddesi feodal bir toplumun günlük sorunlarını düzenler. Miras, borçlar, para cezaları ve ormanlar, baronların ve kralın görevlilerinin ilişkilerini etkiler. Kralın şerifleri ve diğer yerel görevlileri, bu maddelerle davranış sınırları içine alınır. Böylece merkezi otorite ile yerel yönetim arasındaki gerilim azaltılmaya çalışılır. Orman maddeleri, kralın ormanlardaki yetkilerini düzenler. Bu maddeler, baronların mülklerini koruma isteğini yansıtır.

Temel maddeler

  1. Özgür bir insan, akranlarının yasal yargısı veya ülkenin yasası dışında hapsedilemez, toprağından mahrum bırakılamaz veya mahvedilemez.
  2. Adalet satılmaz, reddedilmez ve geciktirilmez.
  3. Baronlar içlerinden yirmi beş kişi seçerek kralın şartlara uymasını denetler.
  4. Miras, borçlar, para cezaları, ormanlar ve kralın görevlilerinin davranışları düzenlenir.

Temel bilgiler

ÖğeBilgi
BelgeMagna Carta (Büyük Ferman)
Mühür tarihi15 Haziran 1215
Mühür yeriRunnymede, Windsor yakınları
Hazırlayanlarİsyan eden baronlar
OnaylayanKral John
Madde sayısı63 (modern numaralandırma)

Sık sorulan diğer sorular

Magna Carta ne zaman imzalandı?

15 Haziran 1215'te Runnymede'de mühürlendi.

Magna Carta kim tarafından hazırlandı?

İsyan eden baronlar tarafından hazırlandı; Kral John mührünü basarak onayladı.

Magna Carta'nın maddeleri nelerdir?

Çoğu feodal konuları düzenler; bazıları hukukun üstünlüğü ve adil yargılama ilkesini içerir.

Magna Carta Amerikan bir belge midir?

Hayır; Amerikan kurucu metinlerinin kaynaklarından biri olarak kullanıldı.

Magna Carta kaç maddeden oluşur?

Modern numaralandırmada 63 madde; orijinal metin tek ve uzun bir akıştı.

İlgili sayfalar

  • Büyük Bölünme: 1054'te Doğu-Batı Kilise Ayrılığı

    Büyük bölünme, 1054 yılında Roma ve Konstantinopolis kiliseleri arasındaki karşılıklı aforozlarla Doğu ve Batı Hristiyanlığının kalıcı biçimde ayrılmasıdır. Ayrılık tek bir günde değil, yüzyıllar süren siyasi, kültürel ve kilise yönetimi anlaşmazlıklarının sonucunda ortaya çıkmıştır. 1965'te aforozlar kaldırılmış, ancak tam birlik sağlanamamıştır.

  • 1381 Köylü Ayaklanması: İngiltere'de Büyük İsyan

    1381 köylü ayaklanması, İngiltere'de 1381 yılında patlak veren büyük bir halk isyanıdır. Poll vergisi, Kara Ölüm sonrası ekonomik gerilim ve Fransa ile çatışmanın yol açtığı yüksek vergiler temel nedenler arasındadır. Ayaklanma birkaç hafta sürdü; Smithfield görüşmesinin ardından önderlerin takibiyle bastırıldı.

  • Domesday Kitabı: 1086 İngiltere Araştırması

    Domesday Kitabı, 1086'da I. William'ın emriyle yapılan İngiltere ve Galler toprak araştırmasının kaydıdır. Toprak sahiplerini, mülkleri ve yükümlülükleri listeler; nüfus sayımı değildir. Orijinali nadiren açılır, çevrimiçi ve basılı kopyalarla incelenir.

  • Kutsal Roma İmparatorluğu: Ortaçağ Avrupası'nda Siyaset

    Kutsal Roma İmparatorluğu, 800 ile 1806 arasında Orta ve Batı Avrupa'da hüküm süren, imparator tarafından yönetilen ama merkezi olmayan bir siyasi yapıydı. Küçük siyasi birimlerden oluşan bu yapı, papalık ve prenslerle güç paylaşımı içindeydi. 1806'da Napolyon'un yükselişi sırasında feshedildi.

  • Hansa Birliği: Ortaçağ Ticaret Ağı

    Hansa Birliği, Ortaçağ'da Kuzey ve Orta Avrupa'da ticareti korumak ve geliştirmek için bir araya gelen kent ve tüccar ağının adıdır. Lübeck çevresinde doğup 13. ve 15. yüzyıllar arasında genişledi; yaklaşık 200 yerleşim ve sekiz modern ülkeye yayıldı. Merkezi bir hükümeti olmayan bu birlik, 17. yüzyılda etkisiz hale geldi ve 1669'da fiilen sona erdi.

  • Yüz Yıl Savaşları: İngiltere-Fransa Çatışması

    Yüz Yıl Savaşları, 1337 ile 1453 arasında İngiltere ve Fransa arasında süren kesintili bir çatışmadır. Fransız tahtının meşru veraseti ve toprak anlaşmazlıkları temel nedenler arasındadır. Savaş bittiğinde Fransa üstünlük sağlamıştı; İngilizler ülke dışına çıkmış, yalnızca Calais onların denetiminde kalmıştı.

Bu sayfa nasıl hazırlandı

Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.

Bu sayfadaki bir hatayı bildir