Wesloo
Tüm konularKonular

Web teknolojileri

Web siteleri nasıl çalışır: çerezler

Kısa cevap

Çerez, bir web sunucusunun tarayıcıya gönderdiği küçük veri parçasıdır; tarayıcı bunu saklar ve aynı sunucuya yapılan sonraki isteklerde geri gönderir. HTTP protokolü durumsuz olduğundan çerezler oturum, tercih ve izleme bilgilerini hatırlamayı sağlar.

Ana maddeler

  • Çerez sunucu tarafından oluşturulur, tarayıcıda saklanır ve sonraki isteklerde geri gönderilir.
  • Oturum çerezleri tarayıcı kapanınca silinir; kalıcı çerezler belirli süre saklanır.
  • Birinci taraf çerezleri ziyaret edilen siteye, üçüncü taraf çerezleri başka alan adlarına aittir.
  • Çerez değerleri kullanıcı tarafından görülebilir ve değiştirilebilir; bu nedenle güvenlik ayarları önemlidir.

Web siteleri nasıl çalışır: çerezlerin yeri

Web siteleri nasıl çalışır sorusu çoğu zaman sunucu, tarayıcı ve HTTP isteklerinden ibaret sanılır; çerezler bu zincirin durum bilgisini taşıyan küçük parçalarıdır. HTTP protokolü başlangıçta durum bilgisi taşımaz; her istek ayrı değerlendirilir. Sunucu, tarayıcıya küçük bir veri parçası gönderir; tarayıcı bunu saklar ve aynı sunucuya sonraki isteklerde geri iletir. Böylece site, kullanıcıyı ve oturumunu hatırlayabilir.

Bir çerez tek başına bir program değildir; metin biçiminde anahtar-değer çiftleri ve özniteliklerden oluşur. Sunucu yanıt başlığına çerezi ekler, tarayıcı uygun koşullarda saklar, daha sonra istek başlığına ekleyerek geri yollar. Bu döngü sayesinde alışveriş sepeti, giriş oturumu veya dil tercihi gibi bilgiler sayfa yenilemeleri arasında korunur.

Çerez nasıl oluşturulur ve gönderilir?

Süreç tarayıcı ile sunucu arasındaki HTTP başlıkları üzerinden işler. Sunucu bir yanıt gönderirken Set-Cookie başlığı ile çerez adını, değerini ve kurallarını tarayıcıya bildirir. Tarayıcı bu bilgiyi alan adı, yol, son kullanma tarihi ve güvenlik bayraklarına göre değerlendirir; uygunsa yerel depolama alanına kaydeder.

  1. Sunucu HTTP yanıtına Set-Cookie başlığı ekler.
  2. Tarayıcı çerezi ad, değer, alan adı, yol ve son kullanma tarihi ile saklar.
  3. Aynı alan adına yapılan sonraki isteklerde tarayıcı Cookie başlığına uygun çerezleri ekler.
  4. Sunucu gelen değerleri okuyarak oturumu veya tercihi tanır.

Çerezler her istekte otomatik olarak gönderildiği için sunucu tarafında durum bilgisi yeniden kurulur. Bu mekanizma REST API nedir? Temel kavramlar ve farklar sayfasında anlatılan durumsuz HTTP modeliyle uyumludur: API her isteği bağımsız değerlendirir, çerez ise istemci tarafında hatırlanan bağlamı taşır.

Çerez türleri nelerdir?

Çerezler kullanım süresine ve ayarlayan alan adına göre sınıflandırılır. Dört ana tür sıkça birlikte kullanılır; her biri farklı bir görev üstlenir.

TürTanımTipik kullanım
Oturum çereziTarayıcı açıkken bellekte tutulur; tarayıcı kapanınca silinir.Giriş oturumunu sürdürmek
Kalıcı çerezCihazda belirli bir süre saklanır; oturum çerezinden daha uzun ömürlüdür.Tercihleri ve uzun süreli izlemeyi hatırlamak
Birinci taraf çereziŞu an ziyaret edilen web sitesi tarafından ayarlanır.Kullanıcı deneyimi, analitik veri, dil ayarı
Üçüncü taraf çereziZiyaret edilmeyen alan adları tarafından ayarlanır.Çapraz site izleme ve hedefli reklam

Oturum çerezleri, tarayıcı kapanınca silinen geçici çerezlerdir. Altı aydan kısa sürelerle cihazda tutulan kalıcı çerezler, uzun süreli izleme ve tercih hatırlama için kullanılır. Birinci taraf çerezleri çoğunlukla kullanıcı deneyimini iyileştirmek, analitik veri toplamak ve dil ayarını hatırlamak için kullanılır. Üçüncü taraf çerezleri, reklam veya sosyal medya bileşenleri gibi dış içerikler üzerinden ayarlanabilir ve tarama alışkanlıklarına göre profil oluşturabilir.

Çerezler hangi amaçlarla kullanılır?

Çerezlerin temel amacı durumsuz HTTP üzerinde durum bilgisi taşımaktır. En yaygın kullanım, giriş yapan kullanıcıyı tanımaktır: sunucu benzersiz oturum kimliği içeren bir çerez gönderir; giriş başarılı olunca bu kimliği doğrulanmış sayar ve hizmetlere erişim verir.

  • Oturum yönetimi: giriş sonrası benzersiz oturum kimliği ile kullanıcı tanınır.
  • Tercihler: dil, tema veya bölge seçimi sonraki ziyaretlerde korunur.
  • Analitik: sayfa görüntüleme ve etkileşim verileri toplanır.
  • Reklam: çapraz site izleme ile hedefli reklam sunulur.

Çerezler ayrıca alışveriş sepeti gibi geçici durumları korumak için kullanılır. Daha büyük veri için modern depolama arayüzleri önerilir; çerezler küçük, sunucuya otomatik gönderilen veriler için uygundur.

API isteklerinde çerezlerin nasıl taşındığını anlamak için GraphQL nedir: API sorgu dili ve çalışma zamanı sayfasındaki sorgu ve yanıt modeliyle birlikte düşünmek faydalıdır. Her iki durumda da istemci, sunucuya bağlam bilgisini gönderir ve sunucu bu bağlama göre yanıt üretir.

Depolama sınırları ve performans etkisi

Tarayıcılar alan adı başına genellikle birkaç yüz çerez ve çerez başına çoğunlukla 4 KB veri ile sınırlıdır. Bu sınırlar tarayıcıya göre değişir. Çerezler her HTTP isteğiyle gönderildiği için çok sayıda çerez performansı düşürebilir; özellikle yavaş mobil veri bağlantılarında bu etki belirginleşir.

Web'in erken döneminde başka seçenek olmadığı için çerezler genel istemci tarafı veri depolama amacıyla da kullanılmıştır. Daha büyük veri için modern depolama arayüzleri önerilir. Çerezler küçük, sunucuya otomatik gönderilen veriler için uygundur; büyük dosyalar veya karmaşık istemci verisi için uygun değildir.

API isteklerinde çerezlerin nasıl taşındığını anlamak için GraphQL nedir: API sorgu dili ve çalışma zamanı sayfasındaki sorgu ve yanıt modeliyle birlikte düşünmek faydalıdır. Her iki durumda da istemci, sunucuya bağlam bilgisini gönderir ve sunucu bu bağlama göre yanıt üretir.

Güvenlik ve gizlilik riskleri

Çerez değerleri varsayılan olarak kullanıcı tarafından görülebilir ve değiştirilebilir. Bu nedenle kötü niyetli kişiler oturum kimliğini çalıp çereze yazarak başka bir kullanıcı gibi davranabilir; banka veya e-ticaret hesabının ele geçirilmesi gibi sonuçlar doğabilir. Çerezlerin kötüye kullanılması, uygulamanın çalışmamasından hesap ele geçirilmesine kadar uzanan sonuçlar doğurabilir.

Güvenli çerezler yalnızca HTTPS üzerinden iletilir; HTTPS bağlantısı uçtan uca şifreleme sağlar. Bu sayede ağ üzerinde çerez koklama saldırıları zorlaşır. SameSite çerezi, çerezin hangi site bağlamında gönderileceğini sınırlamaya yönelik bir mekanizmadır; çerez standardını güncelleyen taslakta bulunur. Supercookie ise example.com gibi belirli bir alan adı yerine .com veya .co.uk gibi üst düzey alan adı ya da genel sonek kökenli çerezdir.

Çerez hırsızlığı ve oturum ele geçirme senaryoları, kullanıcıyı yalnızca HTTP çerezlerine dayanarak tanıyan web sitelerinde işe yarayabilir. Çerez içeriği her istekte otomatik gönderildiği için ağ koklama saldırılarına karşı savunmasız olabilir; güvenli çerezler bu riski azaltır. Gizlilik endişeleri 2000 yılında medyada geniş yer bulmuş ve tartışma sürmektedir; çerezler tarama alışkanlıklarını izleyerek hedefli reklam ve analitik için profil oluşturabilir.

Çerezleri yönetme ve inceleme

Tarayıcı ayarlarından çerezleri görüntülemek, silmek veya üçüncü taraf çerezlerini engellemek mümkündür. Firefox Geliştirici Araçları'ndaki Storage Inspector veya Chrome Geliştirici Araçları'ndaki Application paneli ile bir sayfanın kullandığı çerezler ve diğer depolama alanları görülebilir. Windows'ta çerezler genellikle C:\Users\[kullanıcı]\AppData\Roaming\[tarayıcı]\Cookies dizininde bulunur; macOS'ta ~/Library/Cookies dizininde bulunabilir. Tam konum tarayıcıya ve işletim sistemine göre değişebilir.

Çerezleri incelemek, hangi alan adının hangi değeri sakladığını anlamayı sağlar. Bu bilgi güvenlik denetimlerinde ve hata ayıklamada kullanılır. Üçüncü taraf çerezlerini engellemek, çapraz site izlemeyi azaltabilir; ancak bazı sitelerin oturum veya tercih işlevleri etkilenebilir.

Çerezler ve modern web mimarisi

Çerezler web'in temel bileşenlerinden biridir, ancak tek depolama yöntemi değildir. Durumsuz HTTP modelinde her istek bağımsızdır; çerez, istemci tarafında hatırlanan bağlamı sunucuya geri taşır. Hangi programlama dili öğrenmeli: başlangıç rehberi sayfasında anlatılan teknoloji seçimi gibi, çerez kullanımı da uygulamanın gereksinimlerine göre değerlendirilmelidir.

Çerezler küçük veri için uygundur; daha büyük veya daha hassas veriler için modern depolama arayüzleri ve sunucu tarafı oturum yönetimi tercih edilir. Güvenli çerezler, HTTPS, SameSite ve kısa ömür gibi ayarlar birlikte kullanıldığında risk azalır. Çerezlerin her istekte gönderildiği gerçeği, performans ve gizlilik kararlarının merkezinde yer alır.

Sık sorulan diğer sorular

Çerezler virüs müdür?

Çerezler program değildir; metin biçiminde veri parçalarıdır. Ancak çerez değerleri kötüye kullanılarak oturum ele geçirme riski doğabilir.

Oturum çerezi ile kalıcı çerez arasındaki fark nedir?

Oturum çerezi tarayıcı kapanınca silinir; kalıcı çerez cihazda belirli bir süre saklanır.

Üçüncü taraf çerezleri ne işe yarar?

Ziyaret edilmeyen alan adları tarafından ayarlanır ve çapraz site izleme ile hedefli reklam için kullanılır.

Çerezleri nasıl görebilirim?

Tarayıcı geliştirici araçlarındaki Storage Inspector veya Application paneli ile sayfanın çerezleri incelenebilir.

İlgili sayfalar

  • Client side render vs server side render farkları

    Client-side rendering (CSR), web sayfasının HTML yapısını kullanıcının tarayıcısında JavaScript aracılığıyla oluştururken server-side rendering (SSR), eksiksiz HTML belgesini doğrudan sunucuda derleyip tarayıcıya iletir. Bu ayrım web sitelerinin ilk içerik görüntüleme süresini, arama motoru indeksleme başarısını ve sunucu altyapı yükünü doğrudan belirler. Projelerde zengin kullanıcı etkileşimi veya yüksek arama motoru görünürlüğü hedeflerine göre uygun yaklaşım seçilir.

  • WebSocket Nedir ve Ne Zaman Kullanılır?

    WebSocket, istemci ile sunucu arasında tek bir TCP bağlantısı üzerinden kesintisiz ve çift yönlü veri aktarımı sağlayan bir ağ protokolüdür. HTTP protokolünün istek-yanıt döngüsündeki ek başlık yükünü ortadan kaldırarak tarafların bağımsız biçimde veri göndermesine izin verir. Canlı sohbet, borsa ekranları ve çevrim içi oyunlar gibi anlık veri senkronizasyonu isteyen sistemlerde tercih edilir.

  • Web önbelleği nedir ve nasıl çalışır?

    Web önbelleği, tarayıcının veya ara sunucunun daha önce indirdiği site kaynaklarını yerelde saklayıp sonraki ziyaretlerde yeniden kullanmasıdır. Cache-Control başlığı ve max-age değeri, bir dosyanın ne kadar süre taze kalacağını belirler. Önbellek temizleme bozuk veya eski dosyaları yenilemek için yararlıdır, ancak kaydedilmiş şifreleri ve indirilen dosyaları silmez.

  • CORS co to jest: Cross-Origin Resource Sharing nedir?

    CORS, bir tarayıcının farklı origin'den kaynak istemesine izin verip vermeyeceğini HTTP başlıklarıyla belirleyen mekanizmadır. Aynı origin politikasını güvenli biçimde esnetir ve sunucunun açık izni olmadan veri okunmasını engeller.

  • GraphQL nedir: API sorgu dili ve çalışma zamanı

    GraphQL, API'ler için sorgu dili olup bu sorguları mevcut veriler üzerinde çalıştıran bir çalışma zamanı sağlar. İstemci, şemada tanımlı alanlardan yalnızca gerekenleri tek işlemde isteyebilir. Güçlü tür sistemi ve kendi kendini tanımlayan şema, araçların ve istemci kitaplıklarının geliştirilmesini kolaylaştırır.

  • REST API nedir? Temel kavramlar ve farklar

    REST API, HTTP üzerinden kaynakları yönetmek için kullanılan bir API türüdür. Tüm REST API'ler API'dir, ancak her API REST değildir. RESTful API ise REST kurallarının tamamına uyan daha katı bir uygulamadır.

Bu sayfa nasıl hazırlandı

Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.

Bu sayfadaki bir hatayı bildir