Wesloo
Tüm konularKonular

Web teknolojileri

Web önbelleği nedir ve nasıl çalışır?

Kısa cevap

Web önbelleği, tarayıcının veya ara sunucunun daha önce indirdiği site kaynaklarını yerelde saklayıp sonraki ziyaretlerde yeniden kullanmasıdır. Cache-Control başlığı ve max-age değeri, bir dosyanın ne kadar süre taze kalacağını belirler. Önbellek temizleme bozuk veya eski dosyaları yenilemek için yararlıdır, ancak kaydedilmiş şifreleri ve indirilen dosyaları silmez.

Ana maddeler

  • Tarayıcı site kaynaklarını yerelde saklar ve sonraki ziyaretleri hızlandırır.
  • Cache-Control ve max-age dosyanın tazelik süresini belirler.
  • Önbellek isabeti hızlandırır, önbellek kaçı yavaşlatır.
  • Temizleme bozuk dosyaları yeniler ama şifreleri silmez.
  • Gizli gezinmede önbellek diske yazılmaz.

Web önbelleği nedir?

Web önbelleği, tarayıcının veya ara sunucunun daha önce indirdiği site kaynaklarını yerelde saklayıp sonraki ziyaretlerde yeniden kullanmasıdır. Tarayıcı bu dosyaları geçici bir yerel depolama alanında tutar: resim, yazı tipi, HTML, CSS ve JavaScript. Bu sayede sayfa ilk ziyaretten sonra daha hızlı açılır ve daha az veri indirilir. Önbellek kalıcı değildir; gezinme sırasında dosyalar gelir ve gider, tarayıcı eski kayıtları otomatik olarak siler. Aylarca kullanımda önbellek birkaç yüz megabayt veya birkaç gigabayt büyüklüğe ulaşabilir. Bu sessiz mekanizma çoğu kullanıcının fark etmediği bir hız farkı yaratır. Önbellek tarayıcının, uygulamaların ve işlemcinin de yaptığı sıradan bir işlemdir; asıl soru ne zaman temizleneceğidir.

Bu mekanizma arka planda sessizce işler. Çerezler oturum ve tercih bilgisi tutarken, önbellek sayfa kaynaklarını tutar. İkisini birbirine karıştırmamak gerekir; çerezlerin nasıl çalıştığını anlatan sayfa bu farkı daha ayrıntılı gösterir. Önbellek temizliği sonrası ilk ziyaret daha yavaş olabilir, çünkü dosyalar yeniden indirilir.

Web önbelleği nasıl çalışır?

İlk ziyarette tarayıcı logo, yazı tipi ve resimleri indirip saklar. Sonraki ziyarette bu kopyaları kullanır; indirme adımı atlandığı için sayfa daha hızlı yüklenir ve ağ bekleme süresi kısalır. Sunucu yanıta önbellekleme yönergeleri ekler; en önemlisi Cache-Control başlığıdır ve max-age değeri bir dosyanın ne kadar süre taze kalacağını belirler.

  1. Tarayıcı sayfa kaynaklarını ister.
  2. Sunucu Cache-Control başlığıyla yanıt verir.
  3. Tarayıcı dosyaları yerelde saklar.
  4. Sonraki ziyarette önce önbelleğe bakar.
  5. Dosya taze ise önbellekten sunar; eski ise doğrulama yapar.

HTTP başlıkları ve tazelik süresi

max-age=604800 bir haftalık, max-age=31536000 bir yıllık tazelik süresi anlamına gelir; hiç değişmeyen logolar için bir yıllık süre yaygındır. Örneğin bir logonun max-age=31536000 ile bir yıl taze kalması, her sayfa yüklemesinde aynı dosyanın yeniden indirilmesini engeller. Kural eklenmemişse tarayıcılar dosyanın son değişikliğinden bu yana geçen sürenin yaklaşık yüzde onunu temel alır. Normal yenilemede tarayıcı Cache-Control: max-age=0 ile doğrulama başlıkları gönderir ve tazelik kontrolü yapar. Zorla yenilemede tarayıcı Cache-Control: no-cache gönderir ve sunucudan tamamen yeni kopya ister.

İşlemGönderilen başlıkSonuç
Normal yenilemeCache-Control: max-age=0Tarayıcı tazelik kontrolü yapar
Zorla yenilemeCache-Control: no-cacheSunucudan tamamen yeni kopya alınır

Önbellek isabeti ve önbellek kaçı

Yazılım veri istediğinde önbellek önce gerekli verinin kendisinde olup olmadığını kontrol eder. Veri önbellekte varsa önbellek isabeti olur ve uygulama veriyi önbellekten okur. Veri yoksa önbellek kaçı olur; uygulama kaynağından, örneğin diskten, veriyi ister ve okuduktan sonra aynı veriyi gelecekteki başvurular için önbelleğe kaydeder. Bir önbellek isabetinde tarayıcı yerel kopyayı kullanır; bir önbellek kaçıda ise ağ isteği gerekir. Önbellek isabeti hız kazandırır; önbellek kaçı ek gecikme yaratır. Bu genel mekanizma, tarayıcı önbelleğinin yanı sıra veritabanı ve sorgu hızlandırma senaryolarında da kullanılır. Önbellek veriyi yeniden işlemeyi önler; çoğu durumda yeni istek oluşturmaz.

Önbellek türleri

Önbellek yalnızca tarayıcıda bulunmaz. İstemci ile sunucu arasında yer alan proxy sunucu HTTP başlıklarını değerlendirip web içeriğini saklayıp saklamayacağına karar verebilir. İleri önbellek web sunucusunun ağının dışında konumlanır; istemcinin tarayıcısında, internet servis sağlayıcısında veya kurumsal ağda bulunabilir. Ağ farkındalıklı ileri önbellek yalnızca sık erişilen öğeleri saklar; bu nedenle her içerik önbelleğe alınmaz.

TürNerede çalışırNe saklar
Tarayıcı önbelleğiKullanıcının cihazındaResim, yazı tipi, HTML, CSS, JavaScript
Bellek önbelleğiRAM içindeOturum sırasında sık kullanılan veri
Disk önbelleğiTarayıcının disk alanındaDaha büyük ve geçici dosyalar
İleri önbellekİstemci ile sunucu arasındaSık erişilen web içeriği

Tarayıcı önbelleği resim, yazı tipi, HTML, CSS ve JavaScript gibi kaynakları saklar. Bellek önbelleği RAM içinde tutulur ve oturum sırasında sık kullanılan veriyi hızlandırır. Disk önbelleği daha büyük dosyaları geçici olarak saklar. Chromium tabanlı tarayıcıların disk önbelleği yer sıkıntısı olduğunda en az kullanılan dosyaları önce atar. Bu otomatik budama, önbelleğin sonsuza kadar büyümesini engeller. Gizli gezinme oturumunda önbellek diske yazılmaz; bellekte tutulur. Chrome oturum sırasında sayfaların çalışması için bazı site verilerini tutar ve oturum sona erince bunları atar. Oturum, yalnızca tüm gizli pencereler kapatıldığında sona erer; tek bir sekme kapatmak yeterli değildir. Gizli gezinmede oturum kapanınca önbellek atılır.

Önbelleğin önemi

Önbellek sistem performansını artırır, toplam süreyi azaltır ve veriyi yeniden işlemeyi önler. Web sitesi düzeyinde yerel depolama performans kazancı sağlar, bant genişliği tüketimini azaltır ve daha akıcı bir deneyim oluşturur. Veritabanı uygulamalarını hızlandırmak için önbellek kullanılır; veritabanının bir bölümü önbellekle değiştirilir ve sık erişilen veriden kaynaklanan gecikme azalır. Veritabanı önbelleğinde sık kullanılan bir tablonun bir bölümü RAM'de tutulur; böylece disk erişimi azalır. Bu kullanım yüksek trafikli dinamik web sitelerinde görülür. Karmaşık sorguların sonucunu saklamak da yanıt süresini artırır; sıralama ve gruplama gibi işlemler tekrarlandığında önbellek daha yüksek yanıt verir. Yüksek trafikli dinamik web sitelerinde sık erişilen veri önbellekte tutulur; böylece aynı sorgular tekrar tekrar çalıştırılmaz.

Web önbelleği, REST API gibi istemci-sunucu iletişiminde de performansı etkiler; çünkü aynı kaynakların tekrar indirilmesini azaltır. CORS ve GraphQL gibi konularla birlikte düşünüldüğünde, önbellek tarayıcı ile sunucu arasındaki veri akışının bir parçası olur. HTTP başlıklarıyla yönetilen yanıtlar da saklanabilir; bu nedenle önbellek yalnızca görsel kaynaklarla sınırlı değildir.

Önbellek temizleme ne zaman işe yarar?

Önbellek temizleme eski ve bozuk dosyaları düzeltir. Yeni kopya indirmeye zorlamak bozuk düzenleri onarır; yavaş yüklenen siteler, uygulama çökmeleri ve yanlış görüntülenen dosyalar için önbellek temizliği önerilebilir. Önbellek temizleme sandığı kadar büyük bir işlem değildir ve endişe edilen şeylere dokunmaz. Kaydedilmiş şifreler, indirilen dosyalar ve özel ayarlar önbellekte yaşamadığı için korunur. Çerezleri de temizlediyseniz oturum kapanır ve tercihler sıfırlanır; bu durum çerez temizliğinden kaynaklanır, önbellek temizliğinden değil. Bozuk düzenlerde yeni kopya indirmeye zorlamak çözüm olur.

En iyi varsayılan önbelleği rahat bırakmaktır. Tarayıcı kendi kendine budama yapar ve çoğu durumda manuel temizlik gerekmez. Temizlik yalnızca eski veya bozuk dosya şüphesi varsa anlamlıdır. Temizleme işlemi tarayıcıdan tarayıcıya değişir; ancak etkisi aynıdır: eski dosyalar silinir, yeni kopyalar indirilir.

Önbellek ve çerezler arasındaki fark

Önbellek sayfa kaynaklarını saklar; çerezler oturum, kimlik ve tercih bilgisi saklar. Önbelleği temizlemek sizi oturumdan çıkarmaz; çerezleri temizlemek çıkarır. Önbellek ve çerezler farklı amaçlar için vardır; birini temizlemek diğerini etkilemez. Bu nedenle bir web sitesi bozuk görünüyorsa önce önbellek temizliği denenebilir; oturum sorunu varsa çerezler incelenmelidir. Çerezlerin nasıl çalıştığını anlatan sayfa bu ayrımı daha ayrıntılı gösterir.

Sık sorulan diğer sorular

Web önbelleği temizlenince şifreler silinir mi?

Hayır. Kaydedilmiş şifreler, indirilen dosyalar ve özel ayarlar önbellekte yaşamaz; bunlar korunur. Oturum kapanması çerez temizliğinden kaynaklanır.

Normal yenileme ile zorla yenileme arasındaki fark nedir?

Normal yenileme Cache-Control: max-age=0 ile tazelik kontrolü yapar. Zorla yenileme Cache-Control: no-cache gönderir ve sunucudan tamamen yeni kopya ister.

Önbellek ne kadar yer kaplar?

Aylar süren kullanımda birkaç yüz megabayta veya birkaç gigabayta ulaşabilir. Tarayıcı eski kayıtları otomatik olarak budar.

Gizli mod önbellek kullanır mı?

Evet, ancak önbelleği diske yazmaz; bellekte tutar ve oturum sona erince atar.

Önbellek temizleme ne zaman yararlıdır?

Bozuk düzen, yavaş yüklenen site, uygulama çökmesi veya yanlış görüntülenen dosya durumlarında yararlıdır.

İlgili sayfalar

  • Client side render vs server side render farkları

    Client-side rendering (CSR), web sayfasının HTML yapısını kullanıcının tarayıcısında JavaScript aracılığıyla oluştururken server-side rendering (SSR), eksiksiz HTML belgesini doğrudan sunucuda derleyip tarayıcıya iletir. Bu ayrım web sitelerinin ilk içerik görüntüleme süresini, arama motoru indeksleme başarısını ve sunucu altyapı yükünü doğrudan belirler. Projelerde zengin kullanıcı etkileşimi veya yüksek arama motoru görünürlüğü hedeflerine göre uygun yaklaşım seçilir.

  • WebSocket Nedir ve Ne Zaman Kullanılır?

    WebSocket, istemci ile sunucu arasında tek bir TCP bağlantısı üzerinden kesintisiz ve çift yönlü veri aktarımı sağlayan bir ağ protokolüdür. HTTP protokolünün istek-yanıt döngüsündeki ek başlık yükünü ortadan kaldırarak tarafların bağımsız biçimde veri göndermesine izin verir. Canlı sohbet, borsa ekranları ve çevrim içi oyunlar gibi anlık veri senkronizasyonu isteyen sistemlerde tercih edilir.

  • Web siteleri nasıl çalışır: çerezler

    Çerez, bir web sunucusunun tarayıcıya gönderdiği küçük veri parçasıdır; tarayıcı bunu saklar ve aynı sunucuya yapılan sonraki isteklerde geri gönderir. HTTP protokolü durumsuz olduğundan çerezler oturum, tercih ve izleme bilgilerini hatırlamayı sağlar.

  • CORS co to jest: Cross-Origin Resource Sharing nedir?

    CORS, bir tarayıcının farklı origin'den kaynak istemesine izin verip vermeyeceğini HTTP başlıklarıyla belirleyen mekanizmadır. Aynı origin politikasını güvenli biçimde esnetir ve sunucunun açık izni olmadan veri okunmasını engeller.

  • GraphQL nedir: API sorgu dili ve çalışma zamanı

    GraphQL, API'ler için sorgu dili olup bu sorguları mevcut veriler üzerinde çalıştıran bir çalışma zamanı sağlar. İstemci, şemada tanımlı alanlardan yalnızca gerekenleri tek işlemde isteyebilir. Güçlü tür sistemi ve kendi kendini tanımlayan şema, araçların ve istemci kitaplıklarının geliştirilmesini kolaylaştırır.

  • REST API nedir? Temel kavramlar ve farklar

    REST API, HTTP üzerinden kaynakları yönetmek için kullanılan bir API türüdür. Tüm REST API'ler API'dir, ancak her API REST değildir. RESTful API ise REST kurallarının tamamına uyan daha katı bir uygulamadır.

Bu sayfa nasıl hazırlandı

Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.

Bu sayfadaki bir hatayı bildir