GraphQL nedir: API sorgu dili ve çalışma zamanı
Kısa cevap
GraphQL, API'ler için sorgu dili olup bu sorguları mevcut veriler üzerinde çalıştıran bir çalışma zamanı sağlar. İstemci, şemada tanımlı alanlardan yalnızca gerekenleri tek işlemde isteyebilir. Güçlü tür sistemi ve kendi kendini tanımlayan şema, araçların ve istemci kitaplıklarının geliştirilmesini kolaylaştırır.
Ana maddeler
- İstemci, alan düzeyinde yalnızca ihtiyaç duyduğu veriyi ister.
- Şema; türleri, alanları, ilişkileri ve işlemleri tanımlar.
- Query veri okur, Mutation veri değiştirir, Subscription gerçek zamanlı güncellemeleri destekler.
- Bir GraphQL sunucusu veriyi birden çok kaynaktan birleştirip tek grafikte sunabilir.
- Hata durumunda kısmi veri ve hata ayrıntıları birlikte dönebilir.
GraphQL, API'ler için sorgu dili olup bu sorguları mevcut veriler üzerinde çalıştıran bir çalışma zamanı sağlar. İstemci, şemada tanımlı alanlardan yalnızca gerekenleri tek işlemde isteyebilir; bu yaklaşım, görünüm hiyerarşilerine yakın veri istekleri kurmayı kolaylaştırır.
Bir GraphQL hizmeti, istemcilerin kullanabileceği yetenekleri yayımlar. İstemci, geleneksel sabit uç noktalardan farklı olarak alan düzeyinde yalnızca ihtiyaç duyduğu veriyi talep eder.
GraphQL API'leri kendi yeteneklerini açıklayabilir. İstemciler ve araçlar, şemayı sorgulayarak hangi türlerin ve yeteneklerin var olduğunu öğrenebilir. Bu özellik, ortak araçların ve istemci yazılım kitaplıklarının geliştirilmesini destekler.
GraphQL nasıl çalışır?
Şema ve türler
Şema, Schema Definition Language kullanarak kullanılabilir türleri, alanları, ilişkileri ve işlemleri tanımlar. Query kök işlem türü zorunludur; Mutation ve Subscription isteğe bağlıdır. Türler; skaler, nesne, enum, arayüz, birleşim ve girdi nesnesi türlerini içerebilir.
Güçlü tür sistemi, API'nin hangi verileri ve işlemleri sunduğunu açıkça belirler. İstemci, şemada tanımlı alanları seçerek veri ister; sunucu da bu seçime göre yanıt üretir. Bu yapı, esnek ve sürümsüz API'ler tasarlamayı kolaylaştırır.
Sorgular, mutation'lar ve subscription'lar
Sorgular veri okumak için kullanılır. İstemci, alanları ve ilişkili verileri seçerek yalnızca gereken bilgileri alır. Değişkenler ve fragment'ler, sorguların yeniden kullanılabilir ve düzenli olmasını sağlar.
Mutation'lar veri değiştiren işlemlerdir; kayıt oluşturma, güncelleme veya silme gibi davranışlar sunucu uygulamasına bağlıdır. Subscription'lar uygulandığında gerçek zamanlı güncellemeleri destekler.
Örneğin bir blog API'sinde istemci bir gönderi ve yazar bilgisini tek sorguda alabilir. Şema gönderi ile yazar arasındaki ilişkiyi tanımlıyorsa, ayrı uç noktalara birden çok istek göndermek yerine tek işlem yeterli olur.
Çalışma zamanı ve resolver'lar
Çalışma zamanı, sorguyu şemaya göre işler ve her alan için veri üretir. Resolver'lar, GraphQL çalıştırmasının temelini oluşturur; sunucu, sorguyu işlerken her alan için ilgili resolver'ı çağırır. Veri tek bir kaynaktan gelebileceği gibi birden çok kaynaktan birleştirilip tek grafikte sunulabilir.
GraphQL, belirli bir veritabanına veya depolama motoruna bağımlı değildir. Sunucu, sorguyu işlerken veriyi farklı kaynaklardan alabilir ve sonucu istemcinin istediği şekle getirebilir. Bu nedenle mevcut sistemlerin önüne bir GraphQL katmanı eklemek mümkündür.
Resolver'ların veri üretme adımları sıralı ve koşullu işlemler içerebilir; temel kavramlar için Algoritma nedir: temel kavramlar sayfasına bakılabilir.
REST ile farkları
REST'te veri genellikle sabit uç noktalar üzerinden alınır ve istemci, endpoint'in döndüğü yapıya uyar. GraphQL'de istemci, alan düzeyinde veri seçer; bu nedenle aynı işlemde ilgili verileri bir arada isteyebilir.
| Özellik | GraphQL | REST (genel) |
|---|---|---|
| Veri seçimi | İstemci alanları seçer | Uç nokta yapısı belirler |
| İlişkili veri | Tek sorguda alınabilir | Ayrı istekler gerekebilir |
| Tür sistemi | Güçlü ve şema tabanlı | Genellikle OpenAPI veya dokümantasyon ile |
| Uç nokta | Genellikle tek endpoint | Kaynak başına ayrı endpoint |
| Gerçek zamanlı | Subscription ile desteklenebilir | Ayrı mekanizmalar gerekir |
REST API nedir? Temel kavramlar ve farklar için REST API nedir? Temel kavramlar ve farklar sayfasına bakabilirsiniz.
HTTP üzerinden sunma
GraphQL, HTTP üzerinden veri ve içerik odaklı API'ler sunan bir mimari stil olarak da anılır. Sunma sırasında yöntemler, başlıklar, durum kodları ve API uç nokta tasarımı önemlidir. Dosya yükleme işlemleri mutation içine sarılarak ele alınabilir.
Hata yönetimi ve nullability
Çalışma sırasında hata oluşursa yanıt, hatanın ve şema nullability kurallarının durumuna göre kısmi veri ve hata ayrıntılarını birlikte içerebilir. ! işareti, bir alanın null döndüremeyeceğini belirtir.
Hata yönetimi yaklaşımı, üst düzey hatalar ile veri içinde hata temsilini karşılaştırır. Beklenmeyen hatalar ile beklenen iş mantığı hataları için farklı kullanım durumları vardır. Bu ayrım, istemcinin hatayı nasıl ele alacağını etkiler.
Şema yönetimi ve sürümleme
Sağlıklı bir GraphQL API, iyi yönetilen bir şema üzerine kurulur. Şema sahipliği merkezi, federatif veya hibrit modellerle ele alınabilir. İnceleme süreçleri ve otomatik doğrulama, şemanın tutarlı, güvenli ve gelişime açık kalmasını sağlar.
GraphQL, esnek ve sürümsüz API'ler tasarlamayı hedefler. Şema değişiklikleri kontrollü yapıldığında istemciler yalnızca ihtiyaç duydukları alanları seçmeye devam eder. Bu nedenle şema yönetimi, API'nin uzun ömürlü olması için kritik bir konudur.
Bileşen veri ihtiyaçları ve fragment'ler
Fragment'ler, her bileşenin veri ihtiyacını bileşene yakın tanımlamayı ve bu ihtiyaçları tek sorguda karşılamayı sağlar. Böylece görünüm hiyerarşisi ile veri isteği şekli birbirine yakın kalır.
İstemci, şemada tanımlı alanları seçerek veri ister; bu da ön yüz geliştiricilerinin düşünme biçimine uygun bir model oluşturur. Görünüm yapıları ve veri tüketimi arasındaki uyum, GraphQL'in ön yüz odaklı tasarımının temelidir.
Ne zaman tercih edilir
GraphQL, istemcinin veri şeklini kontrol etmesi gereken, birden çok kaynaktan veri birleştirilmesi gereken veya farklı istemcilerin farklı alanlara ihtiyaç duyduğu durumlarda faydalıdır. Güçlü tür sistemi ve kendi kendini tanımlayan şema, araç geliştirme ve istemci kitaplıkları için uygun bir temel oluşturur.
İstemci kitaplıkları ve araçlar seçerken, kullanılan programlama dili ve ekip deneyimi önemlidir. Hangi programlama dili öğrenmeli: başlangıç rehberi sayfası, dil seçimi konusunda genel bir başlangıç noktası sunar.
Sorgu yapısı ve değişkenler
GraphQL sorguları, istemcinin hangi alanları ve ilişkili verileri istediğini açıkça belirtir. Alan adları, iç içe nesneler ve seçilen alt alanlar, yanıtın şeklini doğrudan belirler. Bu nedenle istemci, ekranın ihtiyaç duyduğu veri yapısına uygun bir sorgu kurabilir.
Değişkenler, sorguların yeniden kullanılmasını sağlar. Aynı sorgu şablonu farklı parametrelerle çalıştırılabilir; böylece istemci kodu tekrar etmez. Fragment'ler de bileşen veri ihtiyaçlarını sorgu içinde düzenli biçimde toplar.
Türler ve nullability
Türler, veri yapılarını ve değerleri tanımlar. Skaler türler temel değerleri, nesne türleri alan gruplarını, enum türleri sabit değer kümelerini, arayüz ve birleşim türleri ortak veya alternatif yapıları, girdi nesnesi türleri ise mutation parametrelerini temsil eder.
Nullability, bir alanın boş değer döndürüp döndüremeyeceğini belirler. ! işareti alanın null döndüremeyeceğini gösterir. Bu kural, hata durumunda kısmi veri ve hata ayrıntılarının birlikte dönüp dönmeyeceğini de etkiler.
Gerçek zamanlı güncellemeler ve dosya yükleme
Subscription'lar uygulandığında gerçek zamanlı güncellemeleri destekler. İstemci, belirli olaylar gerçekleştiğinde sunucudan yeni veri alabilir. Bu mekanizma, canlı panolar veya anlık bildirimler gibi senaryolarda kullanılabilir.
Dosya yükleme işlemleri mutation içine sarılarak ele alınır. Böylece dosya yükleme, veri değiştirme işlemiyle aynı şema ve işlem modeline dahil edilir. Bu yaklaşım, API'nin tutarlı bir işlem yapısı korumasına yardımcı olur.
Şema inceleme ve yönetişim
Şema inceleme süreçleri ve otomatik doğrulama, şemanın tutarlı, güvenli ve gelişime açık kalmasına yardımcı olur. Merkezi, federatif veya hibrit sahiplik modelleri, ekiplerin şema üzerinde nasıl çalışacağını belirler.
İyi yönetilen bir şema, API'nin uzun süreli evrimini destekler. İstemciler yalnızca ihtiyaç duydukları alanları seçtiğinden, şema değişiklikleri kontrollü biçimde yapılabilir. Bu da sürümsüz API hedefini destekler.
Sınırlar ve dikkat edilecekler
GraphQL esneklik sağlar, ancak sorgu karmaşıklığı ve sunucu yükü dikkat gerektirir. İstemcinin istediği alanlar arttıkça sunucunun veri üretme maliyeti de artabilir. Bu nedenle şema tasarımı ve resolver verimliliği önemlidir.
Ayrıca GraphQL, belirli bir veritabanına bağlı değildir; bu özgürlük, veri kaynaklarının doğru birleştirilmesini gerektirir. Mevcut sistemlerin önüne bir GraphQL katmanı eklerken, veri kaynağı ve yetkilendirme kurallarının korunması gerekir.
Sık sorulan diğer sorular
GraphQL ile REST arasındaki temel fark nedir?
GraphQL'de istemci alan düzeyinde veri seçer ve ilgili verileri tek sorguda alabilir; REST'te veri genellikle sabit uç noktaların döndüğü yapıya göre alınır.
GraphQL şeması ne işe yarar?
Şema, API'nin hangi türleri, alanları, ilişkileri ve işlemleri sunduğunu tanımlar; istemciler bu şemayı sorgulayarak yetenekleri öğrenebilir.
Mutation ve subscription nedir?
Mutation veri oluşturma, güncelleme veya silme gibi değişiklikleri yapar; subscription uygulandığında gerçek zamanlı güncellemeleri destekler.
GraphQL hata durumunda ne döndürür?
Hata ve şema nullability kurallarına bağlı olarak yanıt kısmi veri ve hata ayrıntılarını birlikte içerebilir.
GraphQL belirli bir veritabanına bağlı mıdır?
Hayır; sunucu veriyi farklı kaynaklardan alıp tek grafikte sunabilir.
İlgili sayfalar
- Client side render vs server side render farkları
Client-side rendering (CSR), web sayfasının HTML yapısını kullanıcının tarayıcısında JavaScript aracılığıyla oluştururken server-side rendering (SSR), eksiksiz HTML belgesini doğrudan sunucuda derleyip tarayıcıya iletir. Bu ayrım web sitelerinin ilk içerik görüntüleme süresini, arama motoru indeksleme başarısını ve sunucu altyapı yükünü doğrudan belirler. Projelerde zengin kullanıcı etkileşimi veya yüksek arama motoru görünürlüğü hedeflerine göre uygun yaklaşım seçilir.
- WebSocket Nedir ve Ne Zaman Kullanılır?
WebSocket, istemci ile sunucu arasında tek bir TCP bağlantısı üzerinden kesintisiz ve çift yönlü veri aktarımı sağlayan bir ağ protokolüdür. HTTP protokolünün istek-yanıt döngüsündeki ek başlık yükünü ortadan kaldırarak tarafların bağımsız biçimde veri göndermesine izin verir. Canlı sohbet, borsa ekranları ve çevrim içi oyunlar gibi anlık veri senkronizasyonu isteyen sistemlerde tercih edilir.
- Web önbelleği nedir ve nasıl çalışır?
Web önbelleği, tarayıcının veya ara sunucunun daha önce indirdiği site kaynaklarını yerelde saklayıp sonraki ziyaretlerde yeniden kullanmasıdır. Cache-Control başlığı ve max-age değeri, bir dosyanın ne kadar süre taze kalacağını belirler. Önbellek temizleme bozuk veya eski dosyaları yenilemek için yararlıdır, ancak kaydedilmiş şifreleri ve indirilen dosyaları silmez.
- Web siteleri nasıl çalışır: çerezler
Çerez, bir web sunucusunun tarayıcıya gönderdiği küçük veri parçasıdır; tarayıcı bunu saklar ve aynı sunucuya yapılan sonraki isteklerde geri gönderir. HTTP protokolü durumsuz olduğundan çerezler oturum, tercih ve izleme bilgilerini hatırlamayı sağlar.
- CORS co to jest: Cross-Origin Resource Sharing nedir?
CORS, bir tarayıcının farklı origin'den kaynak istemesine izin verip vermeyeceğini HTTP başlıklarıyla belirleyen mekanizmadır. Aynı origin politikasını güvenli biçimde esnetir ve sunucunun açık izni olmadan veri okunmasını engeller.
- REST API nedir? Temel kavramlar ve farklar
REST API, HTTP üzerinden kaynakları yönetmek için kullanılan bir API türüdür. Tüm REST API'ler API'dir, ancak her API REST değildir. RESTful API ise REST kurallarının tamamına uyan daha katı bir uygulamadır.
Bu sayfa nasıl hazırlandı
Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.