Wesloo
Tüm konularKonular

Rus İmparatorluğu

Kırım Savaşı: 1853-1856 Osmanlı-Rus Hesaplaşması

Kısa cevap

Kırım Savaşı, Ekim 1853 ile Şubat 1856 arasında Rus İmparatorluğu ile Osmanlı Devleti, Britanya, Fransa ve Sardinya Krallığı'ndan oluşan ittifak arasında yapıldı. Çatışmaların merkezi Kırım Yarımadası'ydı ve Rusya'nın Karadeniz donanmasının üssü Sivastopol kuşatma sonucunda düştü. Savaş, ittifakın Kırım'ı Rusya'ya geri vermesi ve Rusya'nın Karadeniz'de donanma bulundurmama taahhüdüyle sona erdi.

Ana maddeler

  • Taraflar: Rus İmparatorluğu'na karşı Osmanlı Devleti, Britanya, Fransa ve Sardinya Krallığı.
  • Dönem: Ekim 1853 - Şubat 1856.
  • Ana cepheler: Kırım Yarımadası, Kafkasya, Baltık Denizi çevresi ve Tuna hattı.
  • Sonuç: İttifak Kırım'da kazandı, yarımada Rusya'ya geri verildi; Rusya Karadeniz'de donanma bulundurmamayı kabul etti.
  • Ölü sayısı 450.015; bunun 376.890'ı hastalık ve çatışma dışı nedenlerden kaynaklandı.

Kırım Savaşı, Ekim 1853'ten Şubat 1856'ya kadar Rus İmparatorluğu ile Osmanlı Devleti, Britanya, Fransa ve Sardinya Krallığı'ndan oluşan ittifak arasında sürdü. Rus kaynaklarında Doğu Savaşı adıyla geçer. Çatışmaların büyük bölümü Kırım Yarımadası'nda yaşandı; ayrıca bugünkü Batı Türkiye topraklarında, Baltık Denizi çevresinde ve Kafkasya'da cepheler açıldı. Bu savaş, Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki çatışmalar dizisinin onuncusudur.

Kırım Savaşı'nın Nedenleri: Doğu Sorunu ve Kutsal Yerler

Savaşın arkasındaki büyük sorun, Osmanlı Devleti'nin zayıflamasıyla ortaya çıkan Doğu Sorunu'ydu. Rusya, kendisinden önceki Osmanlı-Rus savaşlarında toprak kazanmıştı ve bu genişlemenin sürmesini istiyordu. Britanya ile Fransa ise Osmanlı Devleti'nin varlığını korumak istiyordu. Tarafların çıkarları Orta Doğu'da çatıştı.

Rusya'nın Osmanlı padişahının Ortodoks tebaası üzerinde himaye iddiası, gerginliği artıran somut talepti. Fransa, kutsal yerler konusunda 1740 tarihli bir anlaşmaya dayandığını öne sürüyordu. Bugünkü tarihçilerin büyük bölümü, kutsal yerler sorununun savaşın gerçek nedeni değil, bir bahane olduğu görüşünde. I. Nikolay ile Nesselrode, Britanya ve Fransa'nın olası bir Osmanlı-Rus çatışmasına müdahalesini engellemek üzere diplomatik bir girişim başlattı.

1815 Düzeninden Karadeniz'e

Avrupa'nın 1815 sonrası düzeni, Napolyon Savaşları'nın ardından Viyana Kongresi'nde kurulan düzen üzerine oturuyordu. Büyük devletlerin birbirini denetlediği bu sistemde Rusya'nın Karadeniz'e doğru genişlemesi yeni bir gerilim yarattı. Rusya'nın 1812'de Napolyon'un Rusya'ya yürüyüşü sırasında yaşadığı yıkım, ülkenin güvenlik kaygılarını derinleştirmişti.

Bu savaş, iki devlet arasındaki uzun çatışma zincirinin bir halkasıdır. Zincir, Karadeniz'in kuzeyinde Rusya'nın genişlemesiyle biçimlendi; Osmanlı Devleti her turda biraz daha savunmaya çekildi.

Savaşan Taraflar ve Cepheler

Rusya'nın karşısında dört devletten oluşan bir ittifak vardı: Osmanlı Devleti, Britanya, Fransa ve Sardinya Krallığı. Çatışmalar tek bir cepheye sıkışmadı. Kırım Yarımadası savaşın merkezi oldu ve Balaklava Muharebesi burada yapıldı. Bunun yanında Batı Türkiye'de, Baltık Denizi çevresinde ve Kafkasya'da da çarpışmalar yaşandı.

Baltık'taki mücadele ayrı bir inceleme konusu oldu; tarihçiler İskandinav bölgesinin savaştaki yerini ayrı çalışmalarda ele aldı. Kırım dışındaki cepheler, çatışmanın yalnızca bir yarımada savaşı olmadığını gösteriyor. Adın Kırım'a bağlanmasının nedeni ise en yoğun çarpışmaların ve en büyük kuşatmanın bu yarımadada yaşanmasıdır.

CepheÖne çıkan gelişme
KırımBalaklava Muharebesi ve Sivastopol kuşatması
KafkasyaKars kuşatması
BaltıkBaltık Denizi çevresinde çarpışmalar
TunaRus ordusunun Osmanlı yönetimindeki Romanya topraklarına girişi

Diplomasi Neden Başarısız Oldu?

Bu girişim sonuç vermedi. Britanya ve Fransa Osmanlı'nın yanında savaşa girdi, Sardinya Krallığı da ittifaka katıldı.

Bu diplomatik çekişmenin ötesinde savaşı asıl belirleyen, büyük devletlerin Orta Doğu'daki çıkar çatışmasıydı.

Savaş Nasıl Gelişti?

Rusya, Osmanlı'nın yönetimindeki Romanya topraklarının bir kısmını ele geçirmek üzere asker sevk etti. Britanya ve Fransa da Osmanlı'ya destek için kara ve deniz kuvvetleri gönderdi. İttifak kuvvetleri Gelibolu'daki kamplarına ulaştığında Rusya geri çekilmişti. Müttefikler bu yüzden hedeflerini değiştirip Rusya'nın Karadeniz donanmasının üssünün bulunduğu Kırım'ı geri almayı seçti. Rusya, Kırım'ı daha önceki bir savaşta Osmanlı Devleti'nden almıştı.

Sivastopol kuşatması savaşın en uzun ve en yıpratıcı bölümü oldu. Şehir Eylül 1855'te Rus savunmasının elinden çıktı. Bu haber, Kafkasya cephesindeki Rus komutanlığının planlarını doğrudan değiştirdi.

Kars Kuşatması ve Kafkas Cephesi

1855 Mayıs'ına gelindiğinde doğu cephesindeki Osmanlı kuvvetleri 120.000'den 75.000'e düşmüştü; bu erimenin başlıca nedeni hastalıktı. Rus komutan Muravyov, yerel Ermeni halkın verdiği bilgiler sayesinde Osmanlı garnizonunun yaklaşık beş aylık erzakı bulunduğunu değerlendirdi. Bu nedenle Kars'a doğrudan saldırmak yerine çevreyi süvariyle kontrol edip garnizonu açlığa mahkûm etmeyi tercih etti.

Kuşatma Mayıs'ta başladı; Haziran'da Rus kuvvetleri kasabanın güney ve batı yakasına ulaştı. Bir yardım kuvveti geri püskürtüldü. Erzurum'u alma fırsatı doğmuştu ama Muravyov bu seçeneği kullanmadı. Eylül sonunda Sivastopol'un düştüğü ve Batum'a Türk çıkarması yapıldığı haberini aldı. Politikasını değiştirip doğrudan saldırıya geçti; 29 Eylül'deki saldırı başarısız oldu ve Ruslar 8.000, Osmanlılar 1.500 kayıp verdi. Abluka devam etti ve Kars 28 Kasım 1855'te teslim oldu.

Kafkasya cephesi, savaşın seyrini Kırım'dan bağımsız olarak etkiledi. Osmanlı doğu ordusunun sayıca erimesi, Rusya'nın bölgede inisiyatifi ele geçirmesini kolaylaştırdı.

Savaşın Sonu ve Karadeniz'in Statüsü

İttifak Kırım'da üstün geldi ancak yarımadayı Rusya'ya geri bıraktı. Buna karşılık Rusya başka bölgelerden çekildi ve Karadeniz'de donanma bulundurmama sözü verdi. 1856'da imzalanan Paris Antlaşması bu çerçeveyi kayda geçirdi.

Asıl kazanç, Rusya'nın Karadeniz'deki deniz gücünün sınırlanmasıydı.

Ölü Sayıları Neden Bu Kadar Yüksekti?

Toplam ölü sayısı 450.015 olarak hesaplanıyor. Bunun yalnızca 73.125'i çatışmada ölenlerden oluşuyor; 376.890 kişi hastalık ve benzeri nedenlerle hayatını kaybetti. Hastalık kaynaklı ölümler, çatışmada ölenler ile yaralarından ölenlerin toplamını her durumda aşıyor. Kuşatma koşulları, salgınlar ve yetersiz sağlık hizmetleri orduları cephede olduğu kadar kamplarda da eritti.

KategoriSayı
Toplam ölü450.015
Çatışmada ölen73.125
Hastalık ve diğer nedenler376.890

Teknoloji ve Savaşın Mirası

Savaş, askeri teknolojinin denendiği bir alan oldu. Deniz mayınları bu çatışmada kullanıldı ve tarihçiler savaşı bir teknoloji girişimi olarak da inceledi. Demiryolu, telgraf ve buharlı gemiler cepheye asker ile malzeme taşınmasını değiştirdi.

Rusya Savaştan Ne Öğrendi?

Yenilgi, Rusya'da askeri ve toplumsal dönüşüm tartışmalarını başlattı. Ülke silah üretimini güçlendirmeye yöneldi. 1861'de serflik kaldırıldı; bu adım hem ekonomiyi hem de orduyu dönüştürmeyi hedefliyordu.

Sık sorulan diğer sorular

Kırım Savaşı hangi tarihler arasında yapıldı?

Ekim 1853'te başladı ve Şubat 1856'da sona erdi. Çatışmaların en yoğun dönemi Sivastopol kuşatmasının yaşandığı 1854-1855 yıllarıdır.

Kırım Savaşı'na hangi devletler katıldı?

Bir tarafta Rus İmparatorluğu, diğer tarafta Osmanlı Devleti, Britanya, Fransa ve Sardinya Krallığı'ndan oluşan ittifak yer aldı.

Savaş neden Kırım'da yoğunlaştı?

Rusya'nın Karadeniz donanmasının üssü Kırım'daydı. Rusya Tuna hattından çekilince ittifak, bu üssü hedef almayı seçti.

Savaşın sonunda ne oldu?

İttifak Kırım'ı aldı ama yarımadayı Rusya'ya geri verdi. Rusya başka bölgelerden çekildi ve Karadeniz'de donanma bulundurmamayı kabul etti.

Ölü sayısı neden bu kadar yüksek?

450.015 ölünün 376.890'ı çatışma dışı nedenlerden kaynaklandı. Hastalık, kuşatma koşulları ve salgınlar, çatışmada ölenlerden çok daha fazla askeri öldürdü.

İlgili sayfalar

  • 1861 Köylü Reformu: Serfliğin Kaldırılması

    1861 köylü reformu, Rus İmparatoru II. Aleksandr’ın özel kişilere ait serfleri hukuken özgürleştiren düzenlemesiydi. Özgürlük, her bölgede toprağa sahip olma anlamına gelmedi; köylülerin araziye erişimi ve toprak sahipleriyle ilişkileri farklı biçimlerde yeniden düzenlendi.

  • Rus İmparatorluğu'nun kurucusu I. Petro

    I. Petro, Rus çarlığını imparatorluğa dönüştüren hükümdardır. 1721'de senatonun kendisine imparator unvanı vermesiyle Rus İmparatorluğu resmen kuruldu; 1703'te kurduğu Sankt Petersburg da yeni devletin başkenti oldu.

  • Rus İmparatorluğu'nun büyüklüğü: Alanı ve sınırları

    Rus İmparatorluğu, 19. yüzyılın sonlarında kuzey Avrasya’nın geniş bir bölümünü kaplayan ve tarihin en büyük imparatorlukları arasında sayılan bir devletti. Alanı, kullanılan sınır tanımına ve fiilî denetim ile resmî hak iddiası arasındaki farka göre değişir; yaygın bir tahmin, dünya kara alanının yaklaşık altıda birine ulaştığı yönündedir.

  • Rusya'da serflik: Köylülerin bağımlılığı ve kaldırılması

    Rusya'da serflik, köylülerin yer değiştirme özgürlüğünü kısıtlayan ve onları toprağa, çoğu durumda da toprak sahibine bağımlı kılan hukuki ve ekonomik bir düzendi. 1649 tarihli kanun bu bağımlılığı güçlendirdi; serflik 1861'de kaldırıldığında yaklaşık 10,5 milyon kişi özgürlüğüne kavuştu.

  • Rus İmparatorluğu tarihleri ve tarihi

    Rus İmparatorluğu, Senato’nun I. Petro’ya imparator unvanı verdiği 1721’de resmen kuruldu ve II. Nikolay’ın 1917’de tahttan çekilmesiyle sona erdi. Bu dönem, Rusya’nın Avrasya’da genişlediği, devletin merkezileştiği ve imparatorluk düzeninin devrimle çöktüğü yaklaşık iki yüzyılı kapsar.

  • Yerleşim Belgesi ve Rus İmparatorluğu Yerleşim Bölgesi

    Yerleşim Bölgesi, Rus İmparatorluğu idaresinde 1791 ile 1917 yılları arasında Yahudi tebaanın daimi ikametine izin verilen batı sınır bölgesidir. Yaklaşık 500 bin milkarelik bir sahayı kaplayan bu alan, Avrupa Rusyası topraklarının yüzde yirmisini içine alıyordu. Bölge haricinde kalıcı veya geçici ikamet hakkı, istisnai imtiyaza sahip zümreler haricinde kanunen yasaklanmıştı.

Bu sayfa nasıl hazırlandı

Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.

Bu sayfadaki bir hatayı bildir