Wesloo
Tüm konularKonular

Fransız Devrimi

Bastille Baskını Nedir? 14 Temmuz 1789 Kuşatması

Kısa cevap

Bastille Baskını, 14 Temmuz 1789 tarihinde Paris halkının mutlak monarşi simgesi sayılan Orta Çağ kalesini zapt ettiği silahlı ayaklanmadır. Kral XVI. Louis'nin Ulusal Meclis'i dağıtmak amacıyla ordu birliklerini topladığı endişesiyle harekete geçen kitleler, kale garnizonunu etkisiz hale getirerek cephaneliği kontrol altına almıştır. Olay, kraliyet otoritesinin doğrudan gerilemesine ve halk kitlelerinin siyasal sürece fiilen müdahale etmesine zemin hazırlamıştır.

Ana maddeler

  • 14 Temmuz 1789'da Parisli alt sınıflar (sans-culottes) ve isyancı muhafızlar, cephaneliğe ulaşmak amacıyla Bastille Kalesi'ni kuşattı.
  • Çatışmalarda 82 devrimci hayatını kaybetti, 15 kişi yaralarından ötürü sonradan öldü ve kale valisi De Launay linç edildi.
  • Kalenin ele geçirilmesi, kraliyetin mutlak otoritesini sarstı ve halk tabakalarının devrim içindeki siyasi ağırlığını artırdı.
  • Yapı aynı yıl içerisinde tamamen yıkıldı ve 14 Temmuz tarihi Fransa'nın resmi ulusal bayramı ilan edildi.

Bastille baskını, 14 Temmuz 1789 tarihinde Paris halkının kraliyet cephaneliği ve devlet hapishanesi olarak kullanılan Orta Çağ kalesini ele geçirmesiyle sonuçlanan kitlesel bir ayaklanmadır. Fransız monarşisinin baskıcı yönetimini temsil eden bu yapıya yönelik taarruz, Kral XVI. Louis'nin yeni teşkil edilen Ulusal Meclis'i zor kullanarak dağıtacağı korkusuyla tetiklenmiştir. Kentteki yoksul halk kesimlerini temsil eden sans-culottes unsurları, sivil milisler ve saf değiştiren kraliyet muhafızlarıyla bir araya gelerek tahkimata hücum etmiştir. Dört saat süren kuşatmanın ardından kalenin düşmesi, monarşinin mutlak denetim mekanizmasını kırarak halk sınıflarının devrim sürecindeki belirleyiciliğini tescil etmiştir.

Bastille Kalesinin Tarihsel Niteliği ve Konumu

Paris'in doğu sınırlarını korumak amacıyla Yüzyıl Savaşları döneminde inşa edilen Bastille, sekiz kulesi, kalın taş duvarları ve derin hendekleriyle kentin en korunaklı askeri noktalarından biriydi. Yapı, 1659 yılından itibaren krallık yönetimi tarafından resmi bir devlet hapishanesi olarak kullanılmaya başlandı. Bourbon hanedanı döneminde kralın mühürlü tutuklama emirleriyle (lettres de cachet) yargılanmadan hapsedilen muhaliflerin tutulduğu bu mekan, halk nezdinde Ancien Régime düzeninin keyfi baskısını simgeleyen bir anıt haline geldi.

Hapishane olarak sahip olduğu korkutucu şöhrete rağmen, 1789 yazında kale içerisinde az sayıda mahkûm bulunuyordu. Kalenin asıl stratejik kıymeti, kalın surlarının gerisinde tutulan askeri mühimmat stokundan ileri geliyordu. Paris çevresine kraliyet ordusu tarafından yapılan askeri yığınağa karşı kenti korumak isteyen halk temsilcileri için Bastille, kentin en büyük barut deposunu barındırması nedeniyle birincil hedef konumuna geldi.

Bastille Baskını Öncesinde Paris ve Gerilimin Tırmanışı

1789 yılının ilk aylarında Fransa genelinde yaşanan şiddetli kıtlık, fahiş ekmek fiyatları ve monarşinin içine sürüklendiği mali çöküş, Paris genelinde denetlenmesi güç bir toplumsal öfke doğurdu. Bu ortamda toplanan États Généraux meclisinde üçüncü tabakayı temsil eden halk vekilleri, egemenliğin millete ait olduğunu ilan ederek Ulusal Meclis'i kurdu. Sarayın bu gelişmeye karşı meclisi dağıtmak amacıyla başkent ve Versailles çevresine yabancı paralı askerlerden oluşan birlikleri sevk etmesi halktaki tedirginliği en üst noktaya taşıdı. Sürecin arka planı ve sarayın hamleleri, Fransız Devrimi nedenleri ve tarihsel süreci kapsamında ele alınan kurumsal krizlerle doğrudan bağlantılıydı.

Baskından önceki günlerde Paris sokaklarında kontrol tamamen halk kitlelerinin eline geçti. Düzeni muhafaza etmek ve kraliyet ordusunun olası bir saldırısını savuşturmak gerekçesiyle kentli burjuvazi öncülüğünde sivil bir muhafız teşkilatı (Milice bourgeoise) organize edildi. Savunma amacıyla ateşli silahlara ihtiyaç duyan kalabalıklar, 14 Temmuz sabahı erken saatlerde Invalides Askeri Hastanesi'ne baskın düzenledi. Buradan çok sayıda tüfek ele geçirildi, fakat tüfekleri kullanmak için gereken barut stokunun Invalides deposunda bulunmadığı anlaşıldı.

Bastille Kuşatması ve Çatışmanın Gelişimi

Invalides'ten tüfek temin eden binlerce silahlı isyancı, mühimmatı ele geçirmek maksadıyla hızla Bastille'e doğru ilerledi. Doğu medeniyetlerinin mirası olan ve savaş teknolojisini kökten değiştiren barut rezervlerinin kalede toplandığı biliniyordu. Sabah saatlerinde kaleyi kuşatan kitle, kale komutanı Bernard-René de Launay'dan barut stokunu teslim etmesini ve kulelerdeki topları sokaklardan çekmesini talep etti.

Vali De Launay, kentin sivil temsilcileriyle görüşmeyi kabul etmesine rağmen kaleyi ve cephaneyi devretmeye yanaşmadı. Görüşmelerin uzaması dışarıda toplanan kitlenin huzursuzluğunu artırdı. Bir süre sonra birkaç isyancının dış avluya inen asma köprünün zincirlerini kırması üzerine kaleden ateş açıldı. Garnizonu oluşturan kıdemli Fransız gazileri ve İsviçreli paralı askerler, avluya doluşan kalabalığı yoğun yaylım ateşiyle püskürttü.

Çatışmanın dengesi, kraliyet ordusundan ayrılarak halkın safına geçen Gardes Françaises (Fransız Muhafızları) birliklerinin alana ulaşmasıyla kökten değişti. Beraberlerinde sahra topları getiren bu eğitimli askerler, topları doğrudan kalenin iç kapısına ve asma köprüsüne doğrulttu. Yoğun topçu ateşi karşısında garnizonun direnme imkanı kalmadı. Dört saat süren silahlı mücadelenin ardından Vali De Launay, teslim bayrağını çekmek mecburiyetinde kaldı.

Kuşatmanın Bedeli: Can Kayıpları ve Şiddet Olayları

Bastille Kalesi'nin düşüşü, devrim sürecinde halk sınıflarının başvurduğu ilk büyük çaplı kanlı eylem oldu. Daha önce meclis salonlarında ve yasal zeminlerde ilerleyen mücadele, sokak şiddetiyle yeni bir boyut kazandı. Çatışma esnasında 82 isyancı kaleden açılan ateşle olay yerinde hayatını kaybetti. Yaralananlardan 15 kişi ise takip eden günlerde hastanelerde yaşamını yitirdi. Böylece devrimci saflardaki toplam ölüm sayısı 97 olarak kayıtlara geçti.

Garnizonun teslim olmasının ardından kalabalık intikam hissiyle hareket etti. Esir alınan Vali Marquis de Launay, Hôtel de Ville binasına götürülürken yolda kalabalık tarafından linç edilerek öldürüldü. Benzer şekilde, halkı oyalamak ve sarayla iş birliği yapmakla suçlanan Paris tüccar temsilcisi Jacques de Flesselles de aynı gün belediye binası önünde kurşunlanarak katledildi. İsyancılar, her iki yetkilinin kesik başlarını mızrakların ucuna takarak Paris sokaklarında teşhir etti. Döneme ait gravürlerde bu hadise, hainlerden alınan intikam sloganlarıyla belgelendi.

KategoriHadise AçıklamasıSayı ve Tespit
Olay Yerinde Ölen DevrimcilerKale avlusundaki yaylım ateşinde can verenler82 kişi
Yaralanma Sonucu ÖlenlerKuşatmanın ardından tedavi görürken ölenler15 kişi
Toplam Devrimci KaybıKuşatmada hayatını kaybeden halk ve milisler97 kişi
Öldürülen Krallık YetkilileriMarquis de Launay ve Jacques de Flesselles2 kişi (linç ve infaz)
Kuşatma SüresiGörüşmelerden teslim bayrağına kadar geçen süreYaklaşık 4 saat

Kalenin Yıkılması ve Siyasal Dönüşüm

Bastille'in düşüşü, monarşik rejimin askeri otoritesini doğrudan felce uğrattı. Hadiseyi Versailles'da öğrenen Kral XVI. Louis, Paris çevresine konuşlandırdığı askeri birlikleri geri çekmek zorunda kaldı. Saray, Ulusal Meclis'in varlığını ve halk milislerinin kurduğu Paris Komünü'nü resmi muhatap olarak tanıdı. Bu olayla birlikte, kentin yoksul emekçi kesimi olan sans-culottes sınıfı, burjuvazinin meclis kürsülerinde yürüttüğü anayasa mücadelesinin fiili koruyucusu ve yönlendiricisi haline geldi.

Kuşatmanın hemen akabinde kale hızla tahliye edildi ve yıkım çalışmalarına başlandı. Temmuz 1789 ile Kasım 1789 tarihleri arasında bina tamamen yerle bir edildi. Yıkımdan elde edilen taş blokların bir kısmı devrim hatırası olarak madalyon ve minyatür kale şeklinde işlenip eyaletlere dağıtıldı; kalan büyük taşlar ise Concorde Köprüsü'nün inşasında kullanıldı. Kalenin anahtarlarından biri General Lafayette tarafından Amerika Birleşik Devletleri Başkanı George Washington'a gönderildi ve Mount Vernon yerleşkesinde muhafaza edilmektedir. 1790 yılında meclis, kaleyi zapt eden gazilere resmi bir onur belgesi (Brevet de vainqueur de la Bastille) takdim etti.

Kültürel Bellek ve Ulusal Miras

Olaydan bir yıl sonra, 14 Temmuz 1790'da kalenin bulunduğu yerde Fête de la Fédération adıyla kitlesel bir kutlama yapıldı. Bu tören, anayasal monarşi çerçevesinde halk ile kral arasındaki geçici uzlaşmayı temsil ediyordu. 14 Temmuz tarihi, Fransa'nın resmi ulusal bayramı (Fête nationale française) olarak kutlanmaktadır. Fransız sınırları dışında bu tarih çoğunlukla Bastille Günü olarak adlandırılmaktadır.

Tarihsel hadise, sanat ve edebiyat alanında kalıcı imgeler üretti. Henry Singleton'ın 1790 tarihli tablosu kuşatmanın hararetini yansıtan ilk görsel belgelerdendir. Sinema alanında ise devrimin 200. yılı için hazırlanan 1989 yapımı "La Révolution française" adlı iki bölümlük eserin ilk kısmında ve 2018 tarihli "Un peuple et son roi" (One Nation, One King) filminde Bastille'in zapt edilişi dönemin toplumsal atmosferiyle birlikte canlandırılmıştır. Bastille, yıkılmış olmasına rağmen mutlak monarşiye karşı kazanılan zaferin evrensel sembolü niteliğini korumaktadır.

Sık sorulan diğer sorular

Bastille Baskını neden gerçekleştirildi?

Paris halkı, Kral XVI. Louis'nin Ulusal Meclis'i zor kullanarak kapatmak üzere ordu toplamasından endişelendi. Kenti savunmak amacıyla Invalides'ten ele geçirilen tüfeklere barut temin etmek için en büyük mühimmat deposu olan Bastille Kalesi hedef alındı.

Bastille Baskını sırasında kaç kişi hayatını kaybetti?

Kuşatma esnasında 82 devrimci doğrudan çatışmada öldü, 15 kişi ise aldığı yaralar nedeniyle sonradan yaşamını yitirdi. Toplam 97 isyancının yanı sıra kale valisi De Launay ve tüccar temsilcisi Flesselles linç edilerek öldürüldü.

Bastille Kalesi baskından sonra ne oldu?

Monarşik baskının simgesi sayılan Orta Çağ kalesi, Temmuz 1789 ile Kasım 1789 tarihleri arasında tamamen yıktırıldı. Sökülen taşların bir bölümü devrim hatırası olarak işlendi, kalanı ise köprü ve kamu binalarının inşasında kullanıldı.

Fransa'da 14 Temmuz neden ulusal bayram olarak kutlanır?

14 Temmuz tarihi, hem 1789 yılındaki Bastille Baskını'nı hem de 1790'daki ilk yıldönümünde düzenlenen Federasyon Bayramı'nı anmak üzere Fransa'nın resmi ulusal bayramı olarak kabul edilmiştir.

İlgili sayfalar

  • Robespierre'in Düşüşü: Termidor Tepkisi

    Robespierre'in düşüşü, 26-28 Temmuz 1794'te yaşanan Termidor Tepkisi ile tamamlandı. Ulusal Konvansiyon'daki konuşmasının ardından tutuklanan Robespierre ve müttefikleri idam edildi. Bu olay Terör Dönemi'nin sonunu ve Jacoben egemenliğinin çöküşünü getirdi.

  • Versay Yürüyüşü: 5-6 Ekim 1789 Olayları

    Versay Yürüyüşü, 5-6 Ekim 1789'da Parisli pazar kadınlarının ekmek ve siyasi taleplerle Versay Sarayı'na yürümesiyle başladı. Yürüyüş, XVI. Louis ve kraliyet ailesini Paris'e dönmeye zorladı ve Fransız Devrimi'nin erken dönemini yeni bir aşamaya taşıdı.

  • Fransız Devrimi kronolojisi: 1789-1799

    Fransız Devrimi kronolojisi, 1789'da başlayan ve 1799'da Napolyon Bonapart'ın iktidara yükselişiyle sona eren siyasi dönüşümü tarih sırasına koyar. Bastille baskını, İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi, Terör Dönemi ve cumhuriyetin kurulması bu sürecin başlıca aşamalarıdır.

  • XVI. Louis'nin idamı: 1793'te giyotin ve sonuçları

    XVI. Louis, Fransız Devrimi sırasında 21 Ocak 1793'te Paris'te giyotinle idam edildi. Ulusal Konvansiyon, onu yabancı güçlerle komplo kurmakla suçlayıp ölüm cezasına çarptırdı. Bu olay, Fransa'da monarşinin sonunu ve Cumhuriyet'in başlangıcını işaret etti.

  • Tenis Kortu Yemini: 1789 Meclis Direnişi

    Tenis Kortu Yemini, 20 Haziran 1789 tarihinde Üçüncü Zümre temsilcilerinin Fransa için yazılı bir anayasa hazırlanıncaya kadar meclisi dağıtmama yönünde verdikleri resmi taahhüttür. Kral XVI. Louis'nin toplantı salonunu kapatması üzerine Versailles Sarayı yakınlarındaki kapalı spor salonuna geçen vekiller, kendilerini Ulusal Meclis ilan ederek monarşinin tek taraflı iradesini tanımamıştır. Bu karar, mutlak krallık otoritesine karşı halk egemenliğini kurumsal zeminde hayata geçiren ilk fiili başkaldırıdır.

  • İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ve 1789 Metni

    İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi, 26 Ağustos 1789 tarihinde Fransa Ulusal Meclisi tarafından kabul edilen ve bireysel hakların evrenselliğini ilan eden temel bir kurucu metindir. İnsanların özgür ve eşit doğduğunu belirterek mülkiyet, güvenlik, hürriyet ve baskıya karşı direnme haklarını güvence altına alır. Hukukun üstünlüğünü ve egemenliğin halka ait olduğunu kayda geçiren belge, modern anayasal düzenlerin ve insan hakları metinlerinin fikri altyapısını oluşturur.

Bu sayfa nasıl hazırlandı

Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.

Bu sayfadaki bir hatayı bildir