Wesloo
Tüm konularKonular

Britanya İmparatorluğu

Doğu Hindistan Şirketi: Kuruluş ve Miras

Kısa cevap

Doğu Hindistan Şirketi, 1600'de kurulan ve 1874'te feshedilen İngiliz ortaklık şirketidir. Başlangıçta Hint Okyanusu ticareti için kurulmuş, zamanla Hindistan'ın büyük bölümünü yöneten bir güç haline gelmiştir.

Ana maddeler

  • 1600'de kraliyet beratıyla kuruldu ve 1874'te feshedildi.
  • Başlangıçta Hint Okyanusu ve Doğu Asya ticaretine odaklandı.
  • Plassey (1757) ve Buxar (1764) zaferleri Bengal, Bihar ve Orissa üzerinde denetim getirdi.
  • Kendi ordusu ve donanmasıyla savaşlar yürüttü; Hindistan'ın büyük bölümünü yönetti.
  • 1857 isyanından sonra İngiliz hükümeti Hindistan'ı doğrudan yönetime aldı.

Doğu Hindistan Şirketi nedir?

Doğu Hindistan Şirketi, 1600'de kurulan İngiliz ortaklık şirketidir. Başlangıçta Hint Okyanusu ticareti için kurulmuş, daha sonra Doğu Asya ile de ticaret yapmıştır. Şirket, Avrupa, Güney Asya ve Uzak Doğu arasındaki ticareti büyük ölçüde etkilemiştir. "John Company" adıyla da anılmıştır.

National Trust anlatımına göre şirket, tarihin en güçlü şirketlerinden biri olarak görülmüştür. En güçlü döneminde Avrupa, Güney Asya ve Uzak Doğu arasındaki küresel ticarete hâkim olmuş, kendi ordusu ve donanmasıyla savaşlar yürütmüş, bugünkü Hindistan, Pakistan, Bangladeş ve Burma olarak bilinen bölgeleri fethetmiş ve sömürgeleştirmiştir.

Kuruluş ve ilk yıllar

Şirket, 31 Aralık 1600'de kraliyet beratıyla kurulmuştur. Britannica'ya göre şirket, Doğu ve Güneydoğu Asya ile Hindistan ticaretinin işletilmesi için kurulmuştur.

History.com anlatımına göre şirket, ticaret örgütü ile devlet benzeri yapı arasında bir konumda çalışmış ve denizaşırı ticaretten büyük kazanç elde etmiştir. Şirket, 1600'den 1858'e kadar Asya'da güçlü bir imparatorluk gücü olarak anılmıştır.

Ticaretten yönetime geçiş

Plassey (1757) ve Buxar (1764) zaferlerinden sonra şirket, yenilen Babür imparatoru Şah Alam II'yi Bengal, Bihar ve Orissa topraklarını devretmeye zorlamıştır. Bu noktadan sonra şirket yalnızca ticaret yapmamış, yasa yapabilen ve vergi alabilen bir yönetici haline gelmiştir.

Şirket, neredeyse bir yüzyıl boyunca savaş yürütmüş ve Hint alt kıtasının tamamını fethetmiştir. Yönetimi altındaki nüfus 200 milyonu aşmıştır.

Robert Clive ve Bengal

Robert Clive, kariyerine genç bir ticaret temsilcisi olarak başlamış, Bengal valisi ve şirket ordusunun başkomutanı olmuştur. Resmi askeri eğitimi olmamasına rağmen birçok seferi yönetmiştir; en ünlü seferi Plassey Savaşı'dır. Clive, şirket için toprak denetimi elde etmiştir.

Clive, yenilen Siraj ud-Daulah'ın hazinesinden altın, gümüş ve mücevher olarak büyük bir servet almıştır. Francis Sykes, Bengal'de Clive'in sağ kolu olmuştur. Sykes, şirket içinde üst düzey görev ve kendi ticaret ağına sahip olduktan sonra İngiltere'ye çok zengin bir adam olarak dönmüştür. Sykes, Parlamento'da yer satın almış ve Basildon Park mülkünü edinerek Palladian tarzda bir malikâne inşa ettirmiştir.

Çay, Amerika ve 1773

14 Ocak 1773'te şirket yöneticileri hükümetten kredi ve Amerikan kolonilerinde çay pazarına sınırsız erişim istemiş; her iki istek de kabul edilmiştir. Ağustos 1773'te İngiltere Bankası şirkete kredi desteği vermiştir. Şirket, Asya kolonilerinden çay satmak konusunda Amerikan kolonilerindeki çay ithalatçılarına karşı rekabet avantajı elde etmiştir.

Bu gelişmeler, Amerikan Bağımsızlık Savaşı öncesindeki gerilimlerle bağlantılıdır. Şirketin çay ticareti, kolonilerdeki siyasi tartışmaların bir parçası haline gelmiştir. Çay ticareti, şirketin Amerika ile ilişkilerinde de konu olmuştur.

Bayrak ve yayınlar

Şirket bayrağı zaman içinde değişmiştir. Bayrakta, o dönemin krallığının bayrağına dayanan bir köşe ve 9 ila 13 arasında değişen kırmızı-beyaz çizgili bir alan bulunmuştur.

Asiatic Journal adlı yayın 1816'da ilk kez yayımlanmış ve şirket tarafından desteklenmiştir. Bu yayın, şirketin çalışmalarıyla ilgili çok sayıda bilgi içermektedir.

Doğu Asya ile ticaret

Şirketin faaliyetleri başlangıçta Hint Okyanusu'na odaklanmış, daha sonra Doğu Asya'ya da uzanmıştır. Bu genişleme, şirketin ticaret ağının coğrafi kapsamını artırmıştır. Aynı dönemde Japonya'da Sengoku dönemi yaşanmış ve şogun unvanı feodal Japonya'nın askeri yöneticisini tanımlamıştır; bu kavramlar Doğu Asya'daki siyasi çerçeveyi anlamaya yardımcı olur. Şirketin Doğu Asya ile ticareti, faaliyet alanının Hint Okyanusu'nun ötesine geçtiğini göstermektedir.

1857 isyanı ve fesih

1857'de çıkan isyan, şirketin sonunu getirmiştir. Kanlı bir bastırma harekâtından sonra İngiliz hükümeti Hindistan'ı doğrudan kendi denetimine almıştır. Şirket 1874'te feshedilmiştir.

Şirket, ticaret örgütü olarak başlamış, zamanla devlet benzeri bir güç haline gelmiştir.

Önemli tarihler

TarihOlay
31 Aralık 1600Kraliyet beratıyla kuruluş
1757Plassey Savaşı
1764Buxar Savaşı
14 Ocak 1773Kredi ve çay pazarı talebi
Ağustos 1773İngiltere Bankası kredisi
1816Asiatic Journal'ın ilk sayısı
1857İsyan ve doğrudan yönetim
1874Fesih

Sık sorulan diğer sorular

Doğu Hindistan Şirketi ne zaman kuruldu?

31 Aralık 1600'de kraliyet beratıyla kurulmuştur.

Şirket Hindistan'ı nasıl yönetti?

Plassey ve Buxar zaferlerinden sonra Bengal, Bihar ve Orissa üzerinde denetim elde etti; yasa yapma ve vergi alma yetkisi kazandı.

Şirket ne zaman feshedildi?

1857 isyanından sonra İngiliz hükümeti Hindistan'ı doğrudan yönetime aldı; şirket 1874'te feshedildi.

Robert Clive kimdir?

Şirketin Bengal valisi ve ordusunun başkomutanı olmuş; Plassey Savaşı'nı yönetmiştir.

Şirketin bayrağı nasıldı?

Zaman içinde değişmiş; köşesinde o dönemin krallığının bayrağına dayanan bir alan ve 9 ila 13 kırmızı-beyaz çizgi bulunmuştur.

İlgili sayfalar

  • Kölelik kaldırılması İngiltere 1833: Yasa ve etkileri

    1833 tarihli Köleliğin Kaldırılması Yasası, Britanya kolonilerindeki köleliği 1 Ağustos 1834’ten itibaren hukuken sona erdirdi. Ancak özgürleşme hemen ve koşulsuz gerçekleşmedi: eski köleleştirilmiş kişiler çıraklık sistemine bağlandı, mülk sahiplerine tazminat ödendi ve Britanya Hindistanı gibi bazı bölgeler yasanın kapsamı dışında kaldı.

  • Hindistan bağımsızlığı 1947: Hareket ve Bölünme

    Hindistan bağımsızlığı 1947’de, Britanya yönetiminin sona ermesi ve Hindistan ile Pakistan adlı iki devletin kurulmasıyla gerçekleşti. Bu sonuca, 1885’te kurulan Hindistan Ulusal Kongresi’nin örgütlenmesi, Gandhi’nin şiddetsiz direniş kampanyaları ve Britanya yönetimine yöneltilen siyasi baskıların uzun süreciyle ulaşıldı.

  • İkinci Boer Savaşı: Nedenleri ve Sonuçları

    İkinci Boer Savaşı, Britanya İmparatorluğu ile Güney Afrika Cumhuriyeti (Transvaal) ve Orange Free State arasında 11 Ekim 1899’dan 31 Mayıs 1902’ye kadar sürdü. Witwatersrand’daki altın keşfinin büyüttüğü siyasi anlaşmazlıklar ve cumhuriyetlerin bağımsızlığı üzerindeki gerilim, Britanya zaferiyle sona eren savaşı tetikledi.

  • Britanya İmparatorluğu Kuruluşu ve Genişlemesi

    Britanya İmparatorluğu, 16. yüzyılda başlayan denizaşırı yerleşim ve ticaret girişimlerinin zamanla taç yönetimindeki kolonilere, himaye bölgelerine ve başka bağlı topraklara dönüşmesiyle kuruldu. 20. yüzyılda bağımsızlık hareketleri ve değişen dünya güç dengeleri imparatorluk düzeninin büyük ölçüde sona ermesine yol açtı.

  • Amerikan Bağımsızlık Savaşı: 13 Koloninin Ayrılışı

    Amerikan Bağımsızlık Savaşı, 1775-1783 yılları arasında Britanya'nın Kuzey Amerika'daki on üç kolonisinin siyasi bağımsızlık kazanmasıyla sonuçlanan bir çatışmadır. Savaş, on yılı aşkın bir gerilimin ardından başladı ve Fransa ile İspanya'nın Britanya'ya karşı müdahalesiyle genişledi.

  • Montgomery Otobüs Boykotu: Neler Yaşandı?

    Montgomery Otobüs Boykotu, Alabama eyaletinin Montgomery kentinde siyah yurttaşların otobüslerdeki ırk ayrımcılığına karşı toplu taşıma araçlarını kullanmayı reddettiği bir protestoydu. Rosa Parks'ın tutuklanmasının ardından başlayan kampanya, yaklaşık 13 ay sürdü ve otobüslerde ayrımcılığı anayasaya aykırı bulan Yüksek Mahkeme kararıyla sona erdi.

Bu sayfa nasıl hazırlandı

Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.

Bu sayfadaki bir hatayı bildir