Çanakkale Savaşı: Tarih, Nedenler ve Sonuçlar
Kısa cevap
Çanakkale Savaşı, 19 Şubat 1915 ile 9 Ocak 1916 arasında Gelibolu Yarımadası'nda yapılan Birinci Dünya Savaşı harekâtıdır. İngiltere, Fransa ve Rusya'nın da aralarında bulunduğu İtilaf Devletleri, Çanakkale Boğazı'nı geçip İstanbul'u ele geçirmeyi amaçladı; Osmanlı savunması karşısında başarısız oldu ve kuvvetlerini geri çekti.
Ana maddeler
- 19 Şubat 1915 - 9 Ocak 1916 tarihleri arasında sürdü.
- İtilaf Devletleri Çanakkale Boğazı'nı geçip İstanbul'u hedef aldı.
- 25 Nisan 1915'te Gelibolu'ya çıkarma yapıldı.
- Yaklaşık sekiz ay süren çatışma İtilaf yenilgisiyle bitti.
- Her iki taraf için yaklaşık 250.000 kayıp verildi.
Çanakkale Savaşı, Türkçe'de Gelibolu Muharebesi, Çanakkale Muharebeleri veya Çanakkale Savaşı adlarıyla anılan Birinci Dünya Savaşı harekâtıdır. 19 Şubat 1915 ile 9 Ocak 1916 arasında Gelibolu Yarımadası'nda yapıldı. İtilaf Devletleri, Çanakkale Boğazı'nı geçip İstanbul'u ele geçirmeyi amaçladı.
Çanakkale Savaşı'nın hedefi neydi?
İtilaf Devletleri, 38 mil uzunluğundaki Çanakkale Boğazı'nı geçerek İstanbul'u ele geçirmeyi hedefledi. Başarı halinde Karadeniz'e ulaşılacak ve Rusya'ya yeni bir ikmal hattı açılacaktı. Rusya İmparatorluğu, müttefiklerinden Çanakkale'de yeni bir cephe açılmasını istemişti. Ayrıca Almanya'nın Batı Cephesi'nden birlik çekip Osmanlı müttefikini desteklemesi umuluyordu.
Daha belirsiz bir beklenti, bölgenin denetimiyle Osmanlı İmparatorluğu'nun çökmesiydi. Böyle bir çöküş, Almanya'ya karşı yeni bir cephe açılmasını sağlayabilirdi. Bu beklentiler, sınırlı kuvvetle büyük sonuç almayı hedefleyen bir plana dayanıyordu. İstanbul'un ele geçirilmesi, boğazın denetimini de içeren bir hedefti.
Deniz harekâtı ve Mart 1915
Mart 1915'te İtilaf donanması Çanakkale Boğazı'nı zorlayamadı. Başarısız deniz saldırısı Osmanlı toplarını sağlam bıraktı ve topçuları gelecek çıkarmaya karşı uyardı. Donanmanın geçemediği boğaz, harekâtın amfibi aşamaya geçmesini zorunlu kıldı.
Osmanlı topları sağlamdı ve topçular başarısız deniz saldırısı sayesinde çıkarmaya hazırdı. Bu durum, sonraki kara harekâtının koşullarını belirledi. Çıkarma, tamamen hazırlıklı bir savunmaya karşı yapıldı.
Çanakkale Savaşı nasıl başladı?
25 Nisan 1915'te, şafakta, İtilaf birlikleri Gelibolu Yarımadası'na çıktı. Harekât 25 Nisan 1915 ile 9 Ocak 1916 arasında sürdü ve Birinci Dünya Savaşı'nın en sert çatışmalarından bazılarına sahne oldu. İngiliz, Fransız, Avustralyalı ve Yeni Zelandalı birlikler bu harekâta katıldı; ANZAC birlikleri de Gelibolu'da savaştı.
Çıkarma, daha büyük bir kuvvet kullanmayı öngören amfibi planın uygulamasıydı. Plan kâğıt üzerinde uygun görünüyordu; uygulamada operasyonel eksiklikler ortaya çıktı. En büyük sorun, büyük sonuçlar için yeterli asker ayrılmamasıydı. Harekât, çok büyük sonuçları küçük araçlarla elde etmeyi uman bir tasarıma sahipti.
Komuta ve operasyon sorunları
Harekâta General Ian Hamilton komuta etti. Hamilton'ın sömürge savaşlarında geniş deneyimi vardı; modern savaşta deneyimi daha sınırlıydı. Komuta merkezini Gelibolu'dan uzakta İmroz Adası'na kurması eleştirilen bir karardı. Bu uzaklık, sahadaki gelişmeleri izlemeyi zorlaştırdı.
İtilaf kuvvetleri arasında İngiliz, Fransız, Avustralyalı ve Yeni Zelandalı birlikler vardı. Osmanlı savunması güçlü kaldı. Sekiz ay süren siper savaşıyla İtilaf ilerleyişi durdu. Siper savaşı: Birinci Dünya Savaşı'nda cephe hattı sayfası, bu tür cephe savaşlarının genel yapısını anlatır.
Sekiz ay süren çatışma
Harekât, sekiz ay süren bir yıpratma savaşı olarak gelişti. Osmanlı savunması güçlü kaldı ve İtilaf kuvvetleri kalıcı bir ilerleme sağlayamadı. 9 Ocak 1916'da kara harekâtı terk edildi ve istila kuvveti geri çekildi. Sonuç Osmanlı zaferi oldu.
Harekât her iki taraf için de pahalı oldu. Bir kaynak her iki taraf için yaklaşık 250.000 kayıp verir. Başka bir kaynak İtilaf kayıplarını 250.000 olarak verir. Bu rakamlar, harekâtın maliyetini gösterir.
Başarısızlığın nedenleri
Başarısızlığın nedenleri arasında başarısız deniz saldırısı, sağlam kalan Osmanlı topları, yetersiz asker sayısı ve komuta merkezinin sahadan uzak olması sayılabilir. Osmanlı savunması güçlü kaldı ve sekiz ay süren çatışma İtilaf ilerleyişini durdurdu.
Harekât, büyük sonuçları sınırlı kuvvetle elde etmeyi umuyordu. Bu umut, operasyonel eksiklikler karşısında gerçekleşmedi. Donanmanın geçemediği boğaz ve sağlam kalan toplar, çıkarmayı zorlaştırdı.
Winston Churchill ve siyasi sonuç
Harekâtın en güçlü savunucularından biri Winston Churchill'di. Churchill, 1911-1915 yılları arasında Amiralite Birinci Lordu görevindeydi. Harekâtın başarısızlığından sonra Churchill bu görevden alındı. İtilaf Devletleri için harekât pahalı bir başarısızlık oldu.
Hedeflerin sırası
- Çanakkale Boğazı'nı geçmek
- İstanbul'u ele geçirmek
- Rusya'ya ikmal hattı açmak
- Almanya'nın Batı Cephesi'nden birlik çekmesini sağlamak
- Osmanlı İmparatorluğu'nun çökmesini ummak
Bu hedeflerin ilk üçü daha somut; son ikisi daha belirsiz beklentilerdi.
Taraflar
- İngiliz birlikleri
- Fransız birlikleri
- Avustralyalı birlikler
- Yeni Zelandalı birlikler
Osmanlı İmparatorluğu savunmayı üstlendi. ANZAC birlikleri de bu harekâta katıldı.
Operasyonel eksiklikler
Plan kâğıt üzerinde uygun görünüyordu; uygulamada operasyonel eksiklikler ortaya çıktı. En büyük sorun, büyük sonuçlar için yeterli asker ayrılmamasıydı. Harekât, çok büyük sonuçları küçük araçlarla elde etmeyi uman bir tasarıma sahipti.
Taraflar ve roller
| Taraf | Rol |
|---|---|
| İngiltere | İtilaf kuvvetlerine katıldı |
| Fransa | İtilaf kuvvetlerine katıldı |
| Avustralya | ANZAC birlikleriyle katıldı |
| Yeni Zelanda | ANZAC birlikleriyle katıldı |
| Osmanlı İmparatorluğu | Savunmayı üstlendi |
Savaşın seyri
Deniz harekâtı Mart 1915'te başarısız oldu. 25 Nisan 1915'te Gelibolu'ya çıkarma yapıldı. Sekiz ay süren çatışma sonunda İtilaf kuvvetleri 9 Ocak 1916'da geri çekildi.
Sonuç
9 Ocak 1916'da kara harekâtı terk edildi ve istila kuvveti geri çekildi. Sonuç Osmanlı zaferi oldu. Harekât her iki taraf için de pahalı oldu.
Zaman çizelgesi
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 19 Şubat 1915 | Deniz harekâtı başladı |
| Mart 1915 | Donanma Çanakkale Boğazı'nı geçemedi |
| 25 Nisan 1915 | Gelibolu Yarımadası'na çıkarma yapıldı |
| Nisan 1915 - Ocak 1916 | Sekiz ay süren cephe çatışması |
| 9 Ocak 1916 | İtilaf kuvvetleri geri çekildi |
Terminoloji
Türkçede Gelibolu Muharebesi, Çanakkale Muharebeleri veya Çanakkale Savaşı adları kullanılır. İngilizce'de Gallipoli campaign, Dardanelles campaign veya Battle of Gallipoli adları kullanılır.
Coğrafya
Harekât Gelibolu Yarımadası'nda yapıldı. Çanakkale Boğazı 38 mil uzunluğundadır. Hedeflerden biri bu boğazı geçip İstanbul'u ele geçirmekti.
Anma
Avustralya ve Yeni Zelanda birlikleri 1915'te Osmanlı İmparatorluğu'na karşı Gelibolu'da savaştı.
Savaş sonrası
Birinci Dünya Savaşı 1918'de sona erdi. Versay Antlaşması 1919'da imzalandı. Bu antlaşma, savaş sonrası düzeni şekillendirdi.
İlgili konular
Bu harekât, Birinci Dünya Savaşı'nın daha geniş bağlamında değerlendirilir. Savaşın nedenlerini anlamak için Birinci Dünya Savaşı Nasıl Yazılır: Nedenleri sayfasına bakılabilir. Franz Ferdinand suikastı, savaşın başlangıcındaki olaylardan biridir: Franz Ferdinand suikastı: Saraybosna, 28 Haziran 1914. Savaş sonrası düzeni anlamak için Versay Antlaşması: Tarih, Maddeler ve Sonuçlar sayfası da ilgilidir. Cephe savaşlarının genel yapısı için Siper savaşı: Birinci Dünya Savaşı'nda cephe hattı sayfasına bakılabilir.
Sık sorulan diğer sorular
Çanakkale Savaşı ne zaman yapıldı?
19 Şubat 1915 ile 9 Ocak 1916 arasında yapıldı.
Çanakkale Savaşı'nın amacı neydi?
İtilaf Devletleri Çanakkale Boğazı'nı geçip İstanbul'u ele geçirmeyi amaçladı.
Çanakkale Savaşı kim kazandı?
Osmanlı İmparatorluğu kazandı; İtilaf kuvvetleri geri çekildi.
Çanakkale Savaşı'nda kimler savaştı?
İngiliz, Fransız, Avustralyalı ve Yeni Zelandalı birlikler Osmanlı İmparatorluğu'na karşı savaştı.
Winston Churchill'in rolü neydi?
Harekâtın en güçlü savunucularından biriydi ve 1911-1915 yılları arasında Amiralite Birinci Lordu görevindeydi.
İlgili sayfalar
- 1914 Noel Ateşkesi: Batı Cephesi'nde İnsanlık
Birinci Dünya Savaşı'nın Batı Cephesi'nde 24-25 Aralık 1914'te, komutan onayı olmadan oluşan gayri resmi ateşkesler dizisi 1914 Noel Ateşkesi olarak anılır. Askerler hendeklerden çıkıp selam verdi, yiyecek ve anı eşyası değiş tokuş etti, cenaze törenleri düzenledi ve ilahi söyledi. Olay hem romantik bir an olarak hem de savaşa karşı iş birliği yapmama ruhunun en belirgin örneği sayılır.
- Versay Antlaşması: Tarih, Maddeler ve Sonuçlar
Versay Antlaşması, 28 Haziran 1919'da Versay Sarayı'nda imzalanan ve Birinci Dünya Savaşı'nı Almanya ile Müttefikler arasında sona erdiren barış anlaşmasıdır. Anlaşma Almanya'ya toprak, askeri ve ekonomik ağır koşullar getirdi; 231. madde savaş sorumluluğunu Almanya'ya yükledi. Milletler Cemiyeti'nin kurulmasını da öngördü.
- Siper savaşı: Birinci Dünya Savaşı'nda cephe hattı
Batı Cephesi'ndeki siper savaşı, 1914 sonbaharı ile 1918 baharı arasında süren bir cephe düzeniydi. Ordular, topçu ve makineli tüfek ateşi karşısında korunmak için hendekler kazdı; cephe hattı çoğu yerde kilometrelerce uzandı.
- Franz Ferdinand suikastı: Saraybosna, 28 Haziran 1914
Franz Ferdinand suikastı, 28 Haziran 1914'te Saraybosna'da Gavrilo Princip tarafından gerçekleştirildi. Avusturya-Macaristan tahtının varisi Franz Ferdinand ile eşi Sophie'nin öldürülmesi, bir ay sonra Avusturya'nın Sırbistan'a savaş ilan etmesine giden süreci tetikledi.
- Birinci Dünya Savaşı Nasıl Yazılır: Nedenleri
Birinci Dünya Savaşı 28 Temmuz 1914'te Balkanlar'da başladı ve 11 Kasım 1918'de sona erdi; 17 milyon ölü ve 25 milyon yaralı bıraktı. Savaşın nedenleri tek bir olaya indirgenemez: Saraybosna suikastı tetikleyiciydi, ittifaklar, milliyetçilik, emperyal rekabet ve seferberlik takvimleri çatışmayı büyüttü. Tarihçiler Almanya ve Avusturya-Macaristan'ın rolü ile daha geniş bir aktör yelpazesinin sorumluluğu konusunda görüş ayrılığına sahiptir.
- Montgomery Otobüs Boykotu: Neler Yaşandı?
Montgomery Otobüs Boykotu, Alabama eyaletinin Montgomery kentinde siyah yurttaşların otobüslerdeki ırk ayrımcılığına karşı toplu taşıma araçlarını kullanmayı reddettiği bir protestoydu. Rosa Parks'ın tutuklanmasının ardından başlayan kampanya, yaklaşık 13 ay sürdü ve otobüslerde ayrımcılığı anayasaya aykırı bulan Yüksek Mahkeme kararıyla sona erdi.
Bu sayfa nasıl hazırlandı
Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.