Wesloo
Tüm konularKonular

İşletim sistemleri

Aygıt sürücüsü nasıl çalışır: işletim sistemiyle çalışma

Kısa cevap

Aygıt sürücüsü, işletim sistemi ile donanım arasındaki istekleri çeviren yazılımdır. Donanımın komutları anlaması ve sonuçları geri bildirmesi için bu katman gerekir. Sürücü olmadan aygıt ya çalışmaz ya da sınırlı çalışır.

Ana maddeler

  • İşletim sistemi donanıma doğrudan değil, sürücü üzerinden erişir.
  • Sürücü, komutları aygıtın anladığı biçime çevirir.
  • Çekirdek modu sürücüler daha yetkili, kullanıcı modu sürücüler daha sınırlıdır.
  • Windows .sys ve Linux .ko dosyaları yüklenebilir sürücüdür.
  • PCI ve USB aygıtları üretici ve aygıt kimliği ile tanınır.

Aygıt sürücüsü nedir?

Aygıt sürücüsü, işletim sistemi ile fiziksel donanım arasındaki istekleri çeviren bir yazılım katmanıdır. Uygulamalar aygıta doğrudan istek göndermez; isteği önce işletim sistemine iletir, işletim sistemi de uygun sürücüyü seçer. Sürücü de aygıta komut gönderir ve aygıttan gelen yanıtı geri iletir. Bu nedenle sürücü olmadan bir aygıt ya çalışmaz ya da temel işlevlerle sınırlı kalır.

Üreticiler çoğu sürücüyü başlangıçta sağlar; gerekirse sonradan eklenebilir. Yazıcı, ekran kartı, ağ kartı, depolama aygıtları, ses kartı, USB aygıtları ve denetleyiciler sürücüye ihtiyaç duyar.

Aygıt sürücüsü nasıl çalışır: adım adım akış

Uygulama bir işlem ister; örneğin bir dosyayı yazıcıya göndermek. İşletim sistemi bu isteği alır ve ilgili sürücüyü bulur. Sürücü, isteği aygıtın anladığı komutlara çevirir ve veriyi veri yolu üzerinden aygıta iletir. Aygıt işlemi tamamlayınca durum veya veri üretir; sürücü bunu işletim sistemine, işletim sistemi de uygulamaya iletir.

  1. Uygulama isteği oluşturur.
  2. İşletim sistemi isteği sınıflandırır.
  3. Uygun sürücü seçilir.
  4. Sürücü komutları aygıta iletir.
  5. Aygıt veri veya durum döndürür.
  6. Sürücü yanıtı işletim sistemine aktarır.
  7. İşletim sistemi uygulamaya sonucu verir.

Bu çeviri katmanı donanım soyutlaması sağlar. Üst düzey uygulama kodu, son kullanıcının hangi donanımı kullandığından bağımsız yazılabilir. Örneğin seri portla çalışan bir uygulama yalnızca veri gönderme ve alma işlevlerini kullanır; 16550 UART denetleyicisi ile USB-seri dönüştürücü için gereken komutlar farklı olsa da sürücü bu farkı aynı yazılım arayüzüne indirger.

Ses kartı örneğinde MP3 dosyasındaki 1 ve 0 verisi sürücü sayesinde ses sinyaline dönüştürülür. Yazıcı örneğinde ise sürücü, işletim sisteminden gelen talimatın ardından yazıcının hangi biçimde baskı yapacağını belirler. Böylece üst düzey istekler, sürücü aracılığıyla farklı aygıtlarda uygun fiziksel işlemlere dönüşür.

Bazı sürücüler çekirdek modunda çalışır; önyükleme sırasında yüklenen bileşenlerle birlikte düşünülür; bkz. İşletim Sistemi Önyükleme Aşamaları: Boot Süreci.

Çekirdek modu ve kullanıcı modu sürücüler

Windows, donanımın türüne ve görevine göre farklı sürücü türleri kullanır. Çekirdek modu sürücüler işletim sistemi çekirdeğiyle doğrudan iletişim kurar ve donanıma düşük seviyeli erişim sağlar. Kullanıcı modu sürücüler normal uygulamalar gibi sınırlı izinlerle çalışır; yazıcı, tarayıcı, web kamerası ve bazı USB çevre birimlerinde yaygındır.

Çekirdek modu sürücüler daha yetkili olduğundan hata durumunda sistem kararsızlığına yol açabilir. Kullanıcı modu sürücülerin hataları daha sınırlı etki üretir. Bu ayrım güvenlik ve kararlılık için gereklidir. Sürücü yazmak, donanım ve yazılımın platforma özgü çalışma biçimini derinlemesine bilmeyi gerektirir.

Yüklenebilir sürücüler yalnızca gerekli olduğunda belleğe alınır, iş bitince kaldırılabilir. Windows .sys ve Linux .ko dosyaları bu tür sürücüler içerebilir; bu sayede çekirdek belleğinden tasarruf edilir. Sürücülerin kilit ve kaynak yönetimi hataları sistemde kilitlenmeye yol açabilir; bkz. İşletim sistemleri deadlock nedenleri ve önleme yöntemleri.

Sürücü türleri

TürÇalışma yeriTipik aygıtlar
Çekirdek moduİşletim sistemi çekirdeğiDepolama, ağ, ekran kartı
Kullanıcı moduSınırlı izinli uygulama benzeri ortamYazıcı, tarayıcı, web kamerası
SanalYazılım tabanlı aygıtSanal disk, sanal ağ kartı
GenelMicrosoft tarafından sağlananTemel uyumlu aygıtlar

Genel ve üretici sürücüleri

Windows yeni bir donanım fark ettiğinde çoğu zaman Microsoft'un genel sürücüsünü kurar. Bu sürücüler birçok uyumlu aygıtla çalışacak biçimde tasarlanır ve ek yazılım gerekmeden aygıtı çalıştırır. Üretici sürücüleri ise belirli aygıt için ek işlev, performans veya özelleştirme sunar. Yanlış ya da eksik sürücüde aygıt tanınmayabilir, sınırlı işlevle çalışabilir ya da hiç çalışmaz.

Üretici sürücüleri donanımın tüm özelliklerini açığa çıkarabilir. Genel sürücüler temel işlev için yeterlidir. Hangi sürücünün seçileceği, aygıtın kullanım amacına ve performans gereksinimine bağlıdır.

Sanal sürücüler ve aygıt tanıma

Sanal sürücüler fiziksel donanımı yönetmez, yine de sıradan sürücü gibi davranır. Windows ve uygulamaların yazılım tabanlı aygıtlarla gerçek bir donanımmış gibi iletişim kurmasını sağlar. Aynı donanım sanal olarak kullanıldığında sanal sürücü, farklı kullanıcıların farklı uygulamalarından gelen veri akışını aynı aygıta yönlendirir. Sanal aygıt sürücüsü (VxD) sanal aygıtı yönetir.

PCI veri yolu veya USB üzerindeki bir aygıt, her biri iki bayt olan iki kimlikle tanınır: üretici kimliği ve aygıt kimliği. PCI aygıtında ana çip için bir kimlik çifti, çip üreticisinden farklı olabilen kart üreticisini tanımlayan bir alt sistem kimlik çifti de bulunabilir. Bu kimlikler, işletim sisteminin doğru sürücüyü eşleştirmesine yardımcı olur.

Gerçek zamanlı sistemlerde sürücü gecikmesi kritik olabilir; bkz. RTOS GPOS farkı: temel farklar ve kullanım alanları.

Sürücü kurulumu ve arıza belirtileri

Kurulumda ilk adım, sürücüye ihtiyaç duyan aygıtı belirlemektir. Ardından aygıtın üreticisi veya işletim sisteminin sağladığı kaynaklardan uygun sürücü seçilir. Windows sürücüleri arka planda yönetir; kullanıcı çoğu zaman bu süreci fark etmez.

Sürücü arızalandığında donanım hataları, performans düşüşü veya sistem kararsızlığı görülebilir. Yanlış sürücü de aynı sonuçları doğurabilir. Bu nedenle sürücü güncellemeleri ve uyumluluk kontrolü gereklidir.

Sık sorulan diğer sorular

Aygıt sürücüsü olmadan donanım çalışır mı?

Çoğu durumda çalışmaz veya temel işlevlerle sınırlı kalır. İşletim sistemi donanımın komutlarını sürücü olmadan çeviremez.

Çekirdek modu sürücü ile kullanıcı modu sürücü arasındaki fark nedir?

Çekirdek modu sürücüler daha yetkili ve düşük seviyeli erişim sağlar. Kullanıcı modu sürücüler sınırlı izinlerle çalışır ve hata etkisini azaltır.

Windows ve Linux sürücü dosyaları hangi uzantılardadır?

Windows sürücüleri .sys dosyalarında, Linux sürücüleri .ko dosyalarında bulunabilir. Bunlar gerektiğinde yüklenebilen sürücülerdir.

Genel sürücü ile üretici sürücüsü arasındaki fark nedir?

Genel sürücüler geniş uyumluluk için temel işlev sağlar. Üretici sürücüleri belirli aygıt için ek işlev ve performans sunar.

İlgili sayfalar

  • RTOS GPOS farkı: temel farklar ve kullanım alanları

    RTOS, zaman kritik görevlerde öngörülebilir yanıt süresi hedefler; GPOS ise çok sayıda uygulamayı esnek biçimde çalıştırmaya odaklanır. Seçim, uygulamanın katı son tarih gerektirip gerektirmediğine bağlıdır.

  • İşletim sistemleri deadlock nedenleri ve önleme yöntemleri

    Deadlock, bir grup sürecin kaynakları elinde tutarken birbirinin kaynaklarını beklemesi sonucu kalıcı olarak tıkanmasıdır. Dört koşul bir arada bulunduğu zaman ortaya çıkar. İşletim sistemleri bu durumu önleme, kaçınma, algılama ve kurtarma veya görmezden gelme yollarıyla ele alır.

  • İşletim Sistemi Önyükleme Aşamaları: Boot Süreci

    Bir bilgisayar açıldığında işletim sisteminin belleğe alınması önyükleme olarak adlandırılır. Soğuk ve sıcak önyükleme farkları, donanım denetimi, firmware seçimi, önyükleyici ve çekirdek başlatma adımlarını içerir. Süreç güç düğmesinden çekirdek ve init sürecinin başlamasına kadar uzanır.

  • NTFS FAT32 exFAT farkları dosya sistemleri

    NTFS, FAT32, exFAT ve ext4 farklı işletim sistemleri ve kullanım senaryoları için tasarlanmıştır. Seçim; uyumluluk, dosya boyutu, izin gereksinimi ve veri bütünlüğü hedefine göre yapılmalıdır. Biçimlendirme öncesinde kullanım senaryosu ve yedekleme planı netleştirilmelidir.

  • 32 bit 64 bit farkı: Bellek ve İşlemci

    32 bit ve 64 bit sistemler arasındaki temel fark, işlemcinin bir seferde işleyebildiği veri genişliği ve adresleyebildiği bellek miktarıdır. 32 bit sistemler genellikle 4 GB RAM sınırına takılırken, 64 bit sistemler çok daha büyük bellek alanlarını kullanabilir. Seçim yaparken donanım desteği, yazılım uyumluluğu ve gerçek kullanım ihtiyacını birlikte değerlendirmek gerekir.

  • Sanal bellek nasıl çalışır: sayfalama mantığı

    Sanal bellek, her sürece kendi adres alanını verir ve fiziksel RAM ile disk alanını birlikte kullanır. Sayfalama, bu adres alanını sabit boyutlu sayfalara böler; sayfa tablosu ve MMU bu sayfaları RAM çerçevelerine eşler. Sayfa dosyası, RAM dolunca taşan sayfaları diskte tutar ve Windows'ta çökme dökümü için de yer ayırır.

Bu sayfa nasıl hazırlandı

Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.

Bu sayfadaki bir hatayı bildir