Wesloo
Tüm konularKonular

Elektronik

PCB Nasıl Üretilir? Adım Adım Üretim Süreci

Kısa cevap

PCB üretimi, elektronik tasarım verisinin fabrikaya ulaşmasıyla başlar ve kartın test edilip dizgiye hazır hale gelmesiyle tamamlanır. Süreç boyunca fotolitografi, aşındırma, laminasyon, delme, kaplama ve elektriksel test istasyonları sırayla devreye girer. Tek bir kart yerine panel üzerinde çok sayıda kart işlenir; ayırma lazer ya da freze ile yapılır.

Ana maddeler

  • Üretim, Gerber veya ODB++ biçimindeki tasarım dosyalarının fabrikaya gönderilmesiyle başlar.
  • Bakır yollar çoğunlukla fotomaske ve asitli aşındırma ile, çok katmanlı kartlarda ise yarı eklemeli yöntemle oluşturulur.
  • Katmanlar prepreg yapraklarla üst üste dizilip ısı ve basınç altında laminasyonla tek gövdeye dönüştürülür.
  • Katmanlar arası bağlantı, duvarı bakırla kaplanan via delikleriyle kurulur; delikler NCD dosyalarıyla yönlendirilen makinelerde açılır.
  • Kart, dizgiden önce yataklı çivi düzeneği gibi sistemlerle çıplak kart testinden geçirilir.

PCB nasıl üretilir sorusunun kısa cevabı şudur: elektronik tasarım verisi fabrikaya gider, kimyasal ve mekanik işlemlerden geçerek üzerinde bakır yollar taşıyan fiziksel bir karta dönüşür. Bu zincir tek bir makinede tamamlanmaz. Fotolitografi, delme, kaplama, laminasyon ve test istasyonları sırayla devreye girer. Tasarım tarafında çizilen her yol, üretim tarafında ölçülebilir bir adıma karşılık gelir.

Tasarım dosyaları üretime nasıl hazırlanır?

Fabrikaya gönderilen veri genellikle Gerber ya da ODB++ biçimindedir. Bu dosyalar her katmanın bakır geometrisini, delik konumlarını, lehim maskesi açıklıklarını ve baskı katmanını taşır.

Üretim mühendisi dosyayı bir kontrol programına yükler. Yol genişlikleri, delik çapları ve bakır ile kart kenarı arasındaki mesafe, makinelerin işleyebileceği aralıkta mı diye incelenir. Uygun olmayan bir tasarım üretim başlamadan düzeltilir. Sebebi basit: hatalı bir panelde kaybedilen malzeme ve işçilik, tasarımı bir kez düzeltmekten çok daha pahalıdır.

Tek kart yerine neden panel üretilir?

Fabrikalar aynı karttan onlarcasını tek bir panel üzerinde gruplar. Böylece kimyasal banyolar ve dizgi makineleri aynı anda daha fazla kart işler. Panelin çevresinde tutma payı, kartların arasında ise 2-3 mm'lik bir ayırma boşluğu kalır.

Ayırma, panelde açılan oluklar ya da delik sıraları boyunca yapılır. Freze ile kesim yaygın olsa da lazerle ayırma daha çok tercih edilir. Temas olmadığı için ince yollarda çatlama riski azalır ve sağlam kart oranı yükselir.

İç katmanlardaki bakır yollar nasıl oluşur?

Başlangıç malzemesi, yüzeyi ince bakırla kaplı yalıtkan bir levhadır. Kaplama tek yüzde ya da her iki yüzde bulunabilir. Yüzeyin tamamında bakır durur; amaç bu bakırın bir kısmını seçerek uzaklaştırmaktır.

Levhanın üzerine ışığa duyarlı bir rezist film kaplanır. Fotomaske denilen desenli film üstüne yerleştirilir ve UV ışıkla pozlama yapılır. Işık gören bölgeler kimyasal olarak sertleşir, görmeyen bölgeler geliştirme banyosunda çözülür. Böylece bakırın nerede kalacağı belirlenir. Açıkta kalan bakır asitli banyoda çözünür, rezist sıyrılır ve geriye yollar kalır.

Çok katmanlı kartlarda ikinci bir yol izlenir: yarı eklemeli üretim. Ters bir maske kullanılır ve yalnızca yola dönüşecek bölgeler açık bırakılır; oraya elektrolitik bakır eklenir. Maske sıyrıldıktan sonra kısa bir aşındırma adımı, altta kalan ince bakırı temizleyip yolları birbirinden ayırır. Deliklerin metalize edilmesini kolaylaştırdığı için bu yaklaşım çok katmanlı kartlarda tercih edilir.

Çok katmanlı kart laminasyonla nasıl birleşir?

Katmanlar tek başına üretildikten sonra üst üste dizilir. Aralarına yalıtkan prepreg yaprakları konur ve yüksek sıcaklıkla preslenir. Bu adıma laminasyon denir; ısı ve basınç reçineyi akıtıp katmanları tek bir gövdeye yapıştırır.

Katman sayısı arttıkça hizalama toleransı daralır. Bakır yolları ile delik merkezleri arasındaki kayma, kartın hiç çalışmamasına yol açabilir. Bu yüzden iç katmanlar dizilmeden önce optik cihazlarla kontrol edilir.

Delikler ve via'lar nasıl açılır?

Katmanları birbirine bağlayan küçük deliklere via denir. Delikler otomatik makinelerle açılır. Bu makineler NCD (Excellon) dosyası denen sayısal kontrol dosyalarını okur; dosya her deliğin konumunu ve çapını belirler.

Çok katmanlı kartta deliğin duvarı yalıtkan kalırsa bağlantı kurulmaz. Bu yüzden delik cidarı önce iletken hale getirilir, ardından bakırla elektrolitik olarak kaplanır. Oluşan kaplamalı delik, iki ya da daha fazla katmanın elektriksel bağlantısını sağlar.

Lehim maskesi ve serigrafi ne işe yarar?

Delme bittiğinde kart hâlâ çıplaktır. Yüzeye, bakırın yalnızca lehimlenecek kısımlarını açıkta bırakan bir lehim maskesi serilir. Bu ince tabaka, dizgi sırasında lehimin komşu yollara kaçmasını engeller ve bakırı oksitlenmeden korur.

Üstüne serigrafi (legend) baskısı yapılır. Bileşen kodları, anahtar ayarları ve test noktaları bu katmana yazılır. Montaj, test ve servis sırasında karta bakan kişi neyi nereye takacağını buradan okur.

Yüzey kaplama ve bitirme adımları

Açıkta kalan pad'lerin oksitlenmemesi için bir yüzey kaplaması uygulanır. Sıcak hava lehim düzleştirme, kimyasal altın, gümüş ya da organik koruyucu gibi seçenekler vardır. Kaplama türü, kartın dizgi yöntemine ve rafta bekleme süresine göre seçilir. İnce yollu kartlarda kalın kaplamalar kısa devre riski doğurabildiği için bu seçim dikkat ister.

Elektriksel test nasıl yapılır?

Dizgi yapılmamış karta çıplak kart testi uygulanır. Amaç, tasarımda bulunan her bağlantının gerçekten var olduğunu ve istenmeyen bir kısa devre olmadığını doğrulamaktır.

Yüksek adetli üretimde yataklı çivi düzeneği kullanılır. Düzeneğin iğneleri kartın pad ya da deliklerine temas eder. Bilgisayar kontrollü ünite her noktaya küçük bir akım verir ve beklenen noktada aynı akımı okur. Okuma gelmezse kart ayrılır ve tamir ya da hurda yoluna gider.

PCB nasıl üretilir: adımların özeti

AdımYapılan işGirdi veya çıktı
Tasarım kontrolüYol genişliği ve delik değerleri denetlenirGerber veya ODB++
Panel hazırlığıKartlar tek panelde gruplanırPanel dosyası
İç katman desenlemeRezist kaplama, pozlama, aşındırmaBakır yollar
LaminasyonKatmanlar ısı ve basınçla birleştirilirÇok katmanlı gövde
Delme ve viaNCD dosyasına göre delikler açılırDelinmiş kart
KaplamaDelik duvarları bakırla kaplanırİletken via
Maske ve serigrafiLehim maskesi ve baskı uygulanırYeşil kart, bileşen kodları
Yüzey kaplamaPad'ler koruyucu katmanla kaplanırOksitlenmeyen pad
Elektriksel testHer bağlantı akımla doğrulanırTestten geçen çıplak kart

Montaj: kart üzerine bileşenlerin dizilmesi

Çıplak kart hazır olduğunda sıra dizgiye gelir. Lehim pastası şablonla pad'lere sürülür, yüzey montaj makineleri bileşenleri yerleştirir ve fırında lehim eriyerek bağlantıyı kurar. Delikli bileşenler varsa dalga lehimleme ya da elle lehimleme devreye girer.

Bir kartta onlarca pasif ve aktif eleman yan yana durur. Kondansatörlerin çeşitleri ve devredeki görevleri, hangi pad'in neden o genişlikte çizildiğini anlamayı kolaylaştırır; kondansatör çeşitleri ve elektronikteki görevleri üzerinden bu ayrıma bakabilirsiniz. Anahtarlama yapan yapılar için transistörün nasıl çalıştığı da kart yerleşimini okumayı kolaylaştırır.

Kartın taşıdığı malzeme ve eleman yapısı üretim kararlarını doğrudan etkiler. İletkenliği sıcaklıkla değişen yapılar, güç dağıtımında farklı bakır kalınlıkları gerektirebilir; yarı iletken teknolojisinin temelleri bu bağlantıyı açıklar.

Esnek ve yüksek yoğunluklu kartlar

Her kart sert yalıtkan levhadan yapılmaz. Esnek devre kartlarının gövdesi poliamid ya da parilen gibi bükülebilen malzemelerden yapılır. Kart bükülüp katlandığında bile elektriksel bağlantı kopmaz; bu nedenle telefon, giyilebilir cihaz ve tıbbi ekipman gibi dar alanlarda kullanılır.

Yüksek yoğunluklu ara bağlantı kartlarında hat genişlikleri ve delik çapları iyice küçülür. Mikro via denen bu delikler lazerle açılır. Telefonların ince gövdesinde güçlü işlemci, kamera ve 5G bağlantısını barındırabilmesi bu üretim yaklaşımı sayesindedir. Aynı işi geleneksel delme yöntemleriyle yapmak mümkün değildir, çünkü mekanik uçlar bu ölçekte kırılır.

Seri üretimde kartın hangi teknolojiyle yapılacağı, tasarımın ilk gününde belirlenir. Katman sayısı, malzeme ve via tipi seçildikten sonra fabrika kendi üretim hattını bu karara göre ayarlar. Tasarım ile üretim arasındaki bu bağ, PCB sürecinin en kritik noktasıdır.

Sık sorulan diğer sorular

PCB üretimi ne kadar sürer?

Süre kartın katman sayısına, sipariş adedine ve seçilen yüzey kaplamasına göre değişir. Az adetli prototipler kısa sürede tamamlanırken, özel malzeme veya çok katmanlı tasarımlar daha uzun bir üretim takvimi gerektirir.

Tek katmanlı ve çok katmanlı kart arasındaki fark nedir?

Tek katmanlı kartta yollar yalnızca bir yüzeyde bulunur. Çok katmanlı kartta birden fazla desenli katman üst üste preslenir ve aralarındaki bağlantı kaplamalı deliklerle kurulur. Katman sayısı arttıkça daha yoğun devreler sığar, ancak hizalama toleransı daralır.

Gerber dosyası neden gereklidir?

Gerber dosyası, tasarım programında çizilen her katmanı fabrikanın makinelerinin okuyabileceği bir biçime çevirir. Bakır geometrisi, delik konumları, lehim maskesi ve baskı katmanı bu dosyanın içindedir. Fabrika üretimi bu veriye göre planlar.

Via olmadan çok katmanlı kart çalışır mı?

Çalışmaz. Farklı katmanlardaki yolların birbirine elektriksel olarak bağlanması gerekir ve bu bağlantıyı delik duvarı bakırla kaplanmış via'lar kurar. Delik cidarı yalıtkan kalırsa katmanlar birbirinden kopuk kalır.

Lehim maskesi kaldırılırsa ne olur?

Dizgi sırasında lehim yalnızca pad'lerde kalmaz, komşu yollara yayılıp kısa devre oluşturabilir. Maske ayrıca bakırı nem ve oksijene karşı korur. Bu yüzden maske, üretimin isteğe bağlı değil zorunlu adımlarından biridir.

İlgili sayfalar

  • Elektronik Devre Lehimleme Nasıl Yapılır: Başlangıç Kılavuzu

    Elektronik devre lehimleme nasıl yapılır sorusunun kısa yanıtı şudur: uygun alaşım ve flux seçilir, havya ucu hem bileşen bacağına hem kart pedine aynı anda değdirilir, lehim teli bağlantı noktasına verilir ve eklem iki üç saniyede tamamlanır. Temiz uç, kontrollü ısı ve iyi havalandırma işin geri kalanını halleder.

  • Direnç Renk Kodları Okuma: Adım Adım Rehber ve Tablo

    Direnç renk kodları okuma, gövdedeki bantların renklerini sırayla rakama, çarpana ve toleransa çevirmekten ibarettir. Tolerans bandı sağda kalacak şekilde tutulan direnç soldan sağa okunur; dört bantlıda iki, beş ve altı bantlıda üç anlamlı rakam kullanılır. Bir renk tablosu ve birkaç çözümlü örnekle işlem saniyeler içinde tamamlanır.

  • Mikrodenetleyici Mikroişlemci Farkı: Yapı ve Kullanım

    Mikroişlemci yalnızca CPU içerir; bellek ve giriş/çıkış birimleri çipin dışında kalır. Mikrodenetleyici ise CPU, RAM, program belleği ve çevre birimlerini tek bir çipte toplar, bu yüzden çoğu zaman işletim sistemi olmadan çalışır. Ayrım bir üstünlük değil, tasarım hedefi farkıdır: biri genel amaçlı hesaplama, diğeri belirli bir kontrol işi için yapılır.

  • OLED LED Farkı: Hangisi Daha İyi, Nasıl Seçilir?

    OLED LED farkı, ekrandaki ışığın nereden geldiğiyle başlar: OLED'de her piksel kendi ışığını üretir, LED olarak satılan televizyonlarda ise ışık arkadaki ayrı bir katmandan gelir. Bu yüzden OLED siyah seviyesi, kontrast ve izleme açısında, LED ise parlaklık, ömür ve fiyatta öne çıkar. Karanlık bir odada film izliyorsanız OLED, gündüz ışığı bol bir salonda kullanıyorsanız LED daha doğru seçimdir.

  • Lityum İyon Pil Nasıl Çalışır? Yapısı ve Prensibi

    Lityum iyon pil, lityum iyonlarının katot ile anot arasında gidip gelmesiyle çalışır. Şarj sırasında iyonlar anoda yerleşip enerji depolar, deşarjda katoda dönerek bu enerjiyi verir; elektronlar elektrolitten geçemediği için dış devreden akar. Katot, anot, elektrolit, ayırıcı ve akım toplayıcı folyolar hücrenin temel katmanlarını oluşturur.

  • Alternatif Akım Doğru Akım Farkı: AC ve DC Nedir?

    Doğru akımda (DC) yük tek yönde akar ve gerilim sabit kalır; alternatif akımda (AC) hem yön hem gerilim işareti periyodik olarak tersine döner. AC transformatörle kolayca yükseltilip alçaltıldığı için uzun mesafe iletimde, DC ise batarya, güneş hücresi ve elektronik devrelerde kullanılır. İki biçim doğrultucu ve evirici devreleriyle birbirine dönüştürülür.

Bu sayfa nasıl hazırlandı

Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.

Bu sayfadaki bir hatayı bildir