Tordesillas Antlaşması: Dünya Paylaşımı
Kısa cevap
7 Haziran 1494'te İspanya ve Portekiz, yeni keşfedilen toprakları iki etki alanına ayıran Tordesillas Antlaşması'nı imzaladı. Çizgi, Yeşil Burun Adaları'nın 370 lig batısındaki bir meridyen olarak belirlendi. Bu paylaşım, 1750 Madrid Antlaşması'na kadar geçerli kaldı.
Ana maddeler
- 7 Haziran 1494'te Tordesillas'ta imzalandı, Setúbal'da onaylandı.
- Yeni keşfedilen topraklar Portekiz Krallığı ile Kastilya Tacı arasında paylaşıldı.
- Sınır, Yeşil Burun Adaları'nın 370 lig batısındaki meridyendi.
- İspanya Amerika'nın batı bölgelerinde geniş topraklar kontrol edecekti.
- 1750 Madrid Antlaşması ile geçersiz hale geldi.
Tordesillas Antlaşması nedir?
7 Haziran 1494'te İspanya'nın Tordesillas kentinde imzalanan bu anlaşma, Portekiz Krallığı ile Kastilya Tacı arasında yeni keşfedilen toprakları böldü. Anlaşma, İspanya ve Portekiz arasındaki Batı Yarımküre çatışmalarını çözmeyi amaçladı. Sınır çizgisi, Yeşil Burun Adaları'nın 370 lig batısında bir meridyen olarak belirlendi. Bu mesafe yaklaşık 2.100 kilometre ya da 1.300 mil olarak verilir. Anlaşma, İspanya ve Portekiz'in 'Yeni Dünya'daki' etki alanlarını böldü. Anlaşma, Portekiz'de Setúbal'da onaylandı. Taraflar Portekiz Krallığı ve Kastilya Tacı idi.
Neden imzalandı?
Anlaşma, Kristof Kolomb ve ekibinin Kastilya Tacı adına yaptığı ilk seferden dönmesinden sonra ortaya çıkan anlaşmazlığı çözmek için hazırlandı. İspanya'ya dönerken Lizbon'a uğrayan Kolomb, Kanarya Adaları'nın güneybatısında daha fazla ada bulunduğuunu göstermek için Portekiz Kralı II. João'dan yeni bir görüşme istedi. Anlaşma, dünyayı iki etki alanına bölen hayali bir sınır çizgisi içeriyordu. Waisberg (2017), Tordesillas Antlaşması'nı keşifler çağında uluslararası hukukun yeniden icadı bağlamında inceler.
Sınır çizgisi nasıl belirlendi?
Kaynaklarda bu çizginin doğu uzantısının yaklaşık 129° doğu boylamına denk geldiği ve Moluk Adaları'nın yalnızca 1°30′ doğusunda kaldığı belirtilir. Badajoz konferansında Portekiz, çizginin Santo Antão adasının 21°30′ batısında olduğunu gösteren bir küre ortaya koydu. Bu konum, Dünya'nın gerçek çevresine göre hesaplandığında 47°16′52″ batı boylamına denk geliyor ve İspanyol önerisine oldukça yakındı. Konferans hiçbir konuda resmî bir uzlaşmaya varmadan dağıldı. 370 lig, yaklaşık 2.100 kilometre ya da 1.300 mil olarak verilir.
Paylaşımın sonuçları
Çizginin doğu tarafı Portekiz'in, batı tarafı İspanya'nın etki alanına bırakıldı. İspanya, Amerika'da bugünkü Amerika Birleşik Devletleri'nden bugünkü Arjantin'e uzanan geniş batı bölgelerini elinde tutacaktı. İmparatorluğu Filipinler'e ve 17. yüzyılda Ternate ile Formosa'daki üslere kadar uzanacaktı. Paylaşım, İspanya ve Portekiz 1580-1640 arasında tek bir kral altında birleştiğinde de sürdü ve 1750 Madrid Antlaşması'na kadar geçerli kaldı. Çizgi, Yeşil Burun Adaları'nın 370 lig batısındaki bir meridyen olarak belirlendi.
İspanya'nın kontrol edeceği bölgeler
- Amerika'da bugünkü Amerika Birleşik Devletleri'nden bugünkü Arjantin'e uzanan geniş batı bölgeleri
- Filipinler
- 17. yüzyılda Ternate ve Formosa'daki üsler
İspanya, Amerika'da bugünkü Amerika Birleşik Devletleri'nden bugünkü Arjantin'e uzanan geniş batı bölgelerini kontrol edecekti. İmparatorluğu Filipinler'e ve 17. yüzyılda Ternate ile Formosa'daki üslere kadar uzanacaktı. Anlaşma, Avrupa dışında yeni keşfedilen toprakları Portekiz Krallığı ile Kastilya Tacı arasında böldü.
Antlaşma ne kadar sürdü?
Tordesillas Antlaşması'yla onaylanan paylaşım, İspanya ve Portekiz 1580-1640 arasında tek bir kral altında birleştiğinde de sürdü. 1750 Madrid Antlaşması, Tordesillas Antlaşması'nın yerini aldı. Tordesillas Antlaşması'yla onaylanan paylaşım, İspanya ve Portekiz 1580-1640 arasında tek bir kral altında birleştiğinde de sürdü. 1750 Madrid Antlaşması, Tordesillas Antlaşması'nın yerini aldı.
Para ve ölçü notları
Kaynaklarda, 350.000 dükanın İspanyol düka cinsinden hesaplandığı varsayımına göre yaklaşık 1220 kg saf altına denk geldiği belirtilir. 370 lig, yaklaşık 2.100 kilometre ya da 1.300 mil olarak verilir. Kaynaklara göre çizginin doğu uzantısı yaklaşık 129° doğu boylamına denk gelir ve çizgi Moluk Adaları'nın yalnızca 1°30′ doğusunda kalır.
Olay sırası
- Kristof Kolomb ilk seferden 1493'te döndü.
- 7 Haziran 1494'te Tordesillas'ta anlaşma imzalandı.
- Anlaşma Portekiz'de Setúbal'da onaylandı.
- 1580 ile 1640 arasında İspanya ve Portekiz tek bir kral altında birleşti.
- 1750 Madrid Antlaşması Tordesillas Antlaşması'nın yerini aldı.
Temel bilgiler
| Öğe | Bilgi |
|---|---|
| İmza tarihi | 7 Haziran 1494 |
| İmza yeri | Tordesillas, İspanya |
| Onay yeri | Setúbal, Portekiz |
| Taraflar | Portekiz Krallığı ve Kastilya Tacı |
| Sınır | Yeşil Burun Adaları'nın 370 lig batısındaki meridyen |
| Yaklaşık mesafe | 2.100 km (1.300 mil) |
Coğrafi Keşifler içindeki yeri
Tordesillas Antlaşması, Coğrafi Keşifler: Çağ, Nedenler ve Sonuçlar başlığı altında incelenen paylaşım düzenlemelerinden biridir. İspanya'ya dönerken Lizbon'a uğrayan Kolomb, Kanarya Adaları'nın güneybatısında daha fazla ada bulunduğuunu göstermek için Portekiz Kralı II. João'dan yeni bir görüşme istedi. 1494 yılı, Avrupa'da Rönesans'ın sürdüğü bir dönemdi; bu bağlam için Rönesans: Avrupa'da Yeniden Doğuş sayfasına bakılabilir. Anlaşma, Kristof Kolomb'un ilk seferden 1493'te dönmesinden sonra ortaya çıkan anlaşmazlığı çözmek için hazırlandı.
Sık sorulan diğer sorular
Tordesillas Antlaşması ne zaman imzalandı?
7 Haziran 1494'te İspanya'nın Tordesillas kentinde imzalandı ve Portekiz'de Setúbal'da onaylandı.
Tordesillas Antlaşması hangi toprakları böldü?
Avrupa dışındaki yeni keşfedilen toprakları Portekiz Krallığı ile Kastilya Tacı arasında iki egemenlik alanına ayırdı.
Sınır çizgisi nereden geçiyordu?
Yeşil Burun Adaları'nın 370 lig batısındaki bir meridyen olarak belirlendi; bu mesafe yaklaşık 2.100 kilometre ya da 1.300 mildir.
Tordesillas Antlaşması ne zaman geçersiz oldu?
1750 Madrid Antlaşması ile geçersiz hale geldi; daha önce 1580-1640 arasındaki birleşik krallık döneminde de sürmüştü.
İspanya hangi bölgeleri kontrol edecekti?
Amerika'da bugünkü Amerika Birleşik Devletleri'nden bugünkü Arjantin'e uzanan geniş batı bölgelerini, Filipinler'i ve 17. yüzyılda Ternate ile Formosa'daki üsleri kontrol edecekti.
İlgili sayfalar
- Navigasyon Araçları Coğrafi Keşifler Çağı
Coğrafi Keşifler Çağı'nda Avrupa denizcileri, yıldızları, gölgeyi ve manyetik pusulayı kullanarak okyanusları aştı. Karavel ve galyon gibi gemiler, astrolab, backstaff, kum saati ve traverse board gibi araçlarla birlikte seferleri mümkün kıldı. Bu araçlar konum ölçümü, zaman takibi ve rota kaydı gibi farklı görevleri paylaştı.
- Keşiflerin yerli halklar üzerindeki etkisi
Bu konu, hastalık ve nüfus kaybından rehberlik ve müzakereye kadar uzanan geniş bir alandır. Yerli topluluklar, seferlerin başarısında bilgi ve aracılık rolleriyle etkili oldu. Aynı süreç, köleleştirme, yerinden etme ve kültürel değişim gibi ağır sonuçlar da doğurdu.
- Denizci Prens Henrique: Portekiz Keşifleri ve Mirası
Denizci Prens Henrique, 15. yüzyılda Portekiz keşif seferlerini kurumsal biçimde örgütleyerek Atlantik ve Batı Afrika deniz yollarının açılmasını sağladı. Gemi yapımı, haritacılık ve seyrüsefer bilgilerini bir araya getirerek Madeira Adaları'nın sömürgeleştirilmesine ve Atlantik plantasyon sisteminin kurulmasına öncülük etti. Kendisi uzun okyanus seferlerine bizzat katılmamış olmasına karşın, sağladığı mali ve bilimsel himaye sayesinde Portekiz deniz ticaret imparatorluğunun temellerini attı.
- Kolombiyen Değişim: Biyolojik ve Sosyal Etkileri
Kolombiyen değişim, 1492 yılında Kristof Kolomb'un Amerika kıtasına ulaşmasının ardından Eski Dünya ile Yeni Dünya arasında gerçekleşen biyolojik, tarımsal, demografik ve kültürel aktarım sürecidir. Bu süreçte bitkiler, evcil hayvanlar ve ölümcül hastalık etmenleri okyanus ötesine taşınarak her iki yarımkürenin ekolojisini ve insan topluluklarını derinden etkilemiştir. Yerli nüfusların salgın hastalıklar nedeniyle büyük oranda yok olması ve küresel beslenme alışkanlıklarının değişmesi bu hareketin belirleyici sonuçları arasındadır.
- Keşifler Çağı Ünlü Kaşifler ve Deniz Seferleri
Keşifler Çağı, 15. yüzyılın başlarından 17. yüzyıla kadar Avrupalı denizcilerin okyanus aşırı rotalar kurarak dünyayı dolaştığı bir zaman dilimidir. Kristof Kolomb, Ferdinand Macellan ve Vasco da Gama gibi denizciler yeni ticaret ağları oluştururken ilk sömürgeleştirme dalgasını başlattı. Seferler, kartografinin gelişmesi ve krallıkların sağladığı mali kaynaklar sayesinde organize edildi.
- Keşifler Çağı Teknolojisi ve Denizcilik Araçları
Keşifler Çağı denizcilik devrimi, Afro-Avrasya coğrafyasından toplanan seyir araçlarının ve yenilikçi gemi tasarımlarının Avrupa tersanelerinde bir araya getirilmesiyle gerçekleşti. Karavela ve karak tipi tekneler, iğnecikli kıç dümeni ve üçgen Latin yelkenleri sayesinde rüzgara karşı mesafe katetme yeteneği kazandı. Manyetik pusula, usturlap ve ateşli silah donanımı ise açık okyanuslarda rotayı koruma ve yeni ticaret güzergahlarını kontrol altına alma imkanı sağladı.
Bu sayfa nasıl hazırlandı
Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.