Wesloo
Tüm konularKonular

Sürüngenler

Deniz kaplumbağaları yönlerini nasıl bulur? Manyetik harita

Kısa cevap

Deniz kaplumbağaları yönlerini Dünya'nın manyetik alanından aldıkları iki tür bilgiyle bulur: alanın eğimi yön verir, şiddeti ve eğim açısı yaklaşık konumu bildirir. Yavrular doğdukları kumsalın manyetik imzasını kaydeder ve onlarca yıl sonra üremek için aynı kumsala döner. Kıyıya yaklaşıldığında dalga, akıntı ve ışık gibi yerel ipuçları devreye girer.

Ana maddeler

  • Manyetik alan aynı anda pusula ve harita gibi kullanılır: eğim yönü, şiddet ise konumu bildirir.
  • Yavrular doğdukları kumsalın manyetik imzasını kaydeder; ergin olduklarında bu kayda göre hedefe yönelir.
  • Yuvadan çıkan yavru ilk yönelimi ay ışığının denizdeki yansımasına göre yapar, yapay ışıklar bu yönelimi tersine çevirir.
  • Açık okyanusta manyetik sinyal baskındır; kıyıya yakın mesafede akıntı ve dalga yönü öne çıkar.
  • Yuvalama kumsalı bozulduğunda binlerce kilometrelik doğru yolculuk işe yaramaz hale gelir.

Deniz kaplumbağaları yönlerini nasıl bulur sorusu, göç biyolojisinin en çok araştırılan konularından biri. Kısa cevap şu: Dünya'nın manyetik alanını aynı anda hem pusula hem harita gibi kullanırlar. Alanın yönü nereye gideceklerini, gücü ve açısı ise nerede olduklarını söyler. Bu iki bilgi birleştiğinde hayvan, yumurtadan çıktığı kumsalı onlarca yıl sonra yeniden bulabiliyor.

Manyetik alan neden bir pusula gibi işler?

Dünya'nın manyetik alanı görünmez bir bilgi katmanıdır. Kaplumbağalar onu bir yol levhası gibi okumaz. Kaplumbağaların Dünya'nın manyetik alanını algılayabildiği düşünülüyor. Yeteneğin adı manyetoresepsiyon. Benzer bir mantık başka türlerde de görülür: yılanların çukur organlarıyla avlarının ısısını algılaması gibi, burada da çıplak gözle görülmeyen bir fiziksel sinyal işlenir.

Alan her yerde aynı değildir. Kutuplara yakın bölgelerde kuvvet çizgileri yüzeye daha dik iner, ekvatora yakın yerlerde daha yatay uzanır. Bu açıya manyetik eğim denir. Alanın şiddeti ve eğimi, coğrafi konum ve yön hakkında ipuçları sağlayabilir.

Laboratuvar deneyleri, kaplumbağaların manyetik alanı pusula ve harita gibi kullanabildiğini düşündürüyor.

Doğduğu kumsalın manyetik imzası

Her kıyı şeridinin kendine özgü bir manyetik deseni vardır. Yavruların doğdukları bölgenin manyetik özelliklerine aşina hâle gelmesi jeomanyetik imprinting olarak adlandırılır. Bu ipuçları, yetişkin olduklarında natal bölgelerine yönelmelerine yardımcı olabilir.

Yetişkin dişiler yumurtlamak için doğdukları kumsala dönebilir. Florida'daki yuvalama alanlarını inceleyen Kuzey Karolina Üniversitesi ekibi, kaplumbağaların kıyı boyunca kendine özgü manyetik imzaları kullandığını buldu.

Bu yöntemin işe yaramasının nedeni basit. Annesi orada yuva yapmış, yavrular çıkıp denize ulaşmış. Aynı kumsal doğru kum yapısını, uygun sıcaklığı ve denize kolay erişimi yine sunuyor. Yuvalama için bunlar tek başına yeterli değil; kumsalda yoğun avcı baskısı bulunmaması da gerekiyor.

Yavruyu denize götüren ilk sinyaller

Manyetik kayıt uzun yolculuk için gerekli, ama yuvadan yeni çıkan bir yavrunun ilk sorunu bu değil. Yumurtadan çıktıktan sonra yavrular denize yönelirken ayın yansıması ve dalga hareketleri gibi ipuçlarından yararlanabilir.

Kıyıdaki yapay ışıklar, yavruların denize yönelmesini zorlaştırabilir.

Işık, sürüngenlerde yalnızca yön bulma sinyali değildir. Bukalemunların renk değiştirmesi de deri ile ışık ve sıcaklık arasındaki ilişkinin başka bir örneği. Denize giren yavru içinse sıradaki ipucu dalgalar: yavrular dalga hareketine göre açık suya yönelir.

Kıyıya yaklaşırken ipuçları değişir

Deniz kaplumbağaları yön bulurken manyetik alanın yanı sıra akıntılar, dalga yönü ve başka çevresel ipuçlarından da yararlanabilir. Araştırmacılar bu ipuçlarının nasıl birleştirildiğini hâlâ inceliyor. Net olan şu ki tüm yolculuğu tek bir duyu açıklamıyor.

İpucuSağladığı bilgi
Manyetik eğimYön bilgisi, yani pusula
Manyetik şiddet ve eğim açısıYaklaşık konum, yani harita
Doğum kumsalının manyetik imzasıHedef bölge
Ay ışığının yansımasıYuvadan denize ilk yönelim
Dalga yönü ve akıntılarKıyıya yakın yönlendirme

Laboratuvarda manyetik harita nasıl test edilir?

Bir kaplumbağayı okyanusta binlerce kilometre boyunca izlemek pahalı ve zor. Bu yüzden araştırmacılar deney tanklarının çevresine tel sargılar yerleştirip yapay manyetik alanlar kuruyor. Hayvanın önüne farklı eğim ve şiddet değerleri sunuluyor, ardından yönelme davranışı ölçülüyor. Deneyler, kaplumbağaların manyetik alanı yön ve konum hakkında bilgi edinmek için kullanabildiğini gösteriyor.

Saha tarafında da uzun soluklu veriler var. ABD'nin doğu kıyısında otuz yılı aşan takip çalışmaları, ergin kaplumbağaların beslenme ve üreme alanları arasında tekrar tekrar göç ettiğini gösteriyor. Bu çalışmalar, kaplumbağaların beslenme ve üreme alanları arasındaki göçlerini anlamaya yardımcı oluyor.

Binlerce kilometre, tek bir hedef

Ergin bir deniz kaplumbağasının göçü iki nokta arasında gidip gelmekten ibaret değil. Hayvan beslenme alanından ayrılır, okyanusu geçer, yuvalama kumsalına ulaşır, yumurtalarını bırakır ve aynı yolu geri yüzer. Bu döngü üreme mevsimleri boyunca tekrarlanır. Kıyı çizgisi ile açık su arasındaki fark, kaplumbağanın hangi ipucunu ne zaman kullanacağını da belirliyor.

Yavruların erken yaşamlarında edindikleri manyetik ipuçları, yetişkin olduklarında natal bölgelerine yönelmelerine yardımcı olabilir.

Manyetik alan değişirse yuvalar da yer değiştirir

Manyetik alanın özellikleri yuvaların dağılımını etkileyebilir; benzer manyetik imzalara sahip kıyı kesimlerinde yuvalar daha yoğun görülebilir.

Kumsal bozulursa yolculuk boşa gider

Bir kaplumbağa binlerce kilometre yüzüp doğru bölgeye ulaşabilir; kumsal bozulmuşsa bu başarı işe yaramaz. Işık kirliliği, kıyı yapılaşması ve araç trafiği yuvayı doğrudan etkiler. Yumurtaların cinsiyeti kum sıcaklığına bağlıdır; sürüngenlerde vücut sıcaklığı düzenlemesi nasıl yaşamsal bir değişkense, yumurta aşamasında sıcaklık da doğrudan belirleyicidir. Sıcaklık düzeni bozulduğunda popülasyonun cinsiyet dengesi de değişir. Koruma çalışmaları bu nedenle iki cephede yürümek zorunda: yuvalama kumsalları ve kaplumbağaların geçtiği deniz alanları.

Sık sorulan diğer sorular

Deniz kaplumbağaları doğdukları kumsalı nasıl bulur?

Yumurtadan çıkan yavru, denize ilerlerken kıyının manyetik desenini kaydeder. Ergin olduğunda aynı desene uyan bir bölgeye yönelir ve kıyıya o bölgeden yaklaşır.

Kaplumbağaların manyetik alanı algıladığını nasıl biliyoruz?

Deney tanklarının çevresine tel sargılar kurulup yapay manyetik alanlar oluşturuluyor. Farklı eğim ve şiddet değerleri verildiğinde kaplumbağaların yönelme davranışı değişiyor; bu da iki ayrı yeteneğin varlığını gösteriyor.

Yapay ışık yavruları neden şaşırtıyor?

Yavru, ufuktaki en parlak kaynağa yönelir ve doğal kumsalda bu kaynak ayın denizdeki yansımasıdır. Arka taraftaki yapay aydınlatma daha parlak olduğunda yavru denize değil, karanın içine doğru gider.

Manyetik alan değişirse kaplumbağalar yolunu kaybeder mi?

Alanın yerel değerleri zamanla kaydığı için tercih edilen yuvalama noktaları da kayabiliyor. Benzer manyetik imzaya sahip kıyıların daha yoğun yuvalama gördüğü gözlemleniyor.

Bu yön bulma yeteneği koruma açısından neden önemli?

Hayvan doğru bölgeye ulaşsa bile kumsal bozulmuşsa yuva başarısız olur. Işık kirliliği, yapılaşma ve sıcaklık değişimi yüzünden hem yuvalama kumsallarının hem de göç yollarının korunması gerekiyor.

İlgili sayfalar

  • Sürüngenlerde üçüncü göz: Görevi ve özellikleri

    Sürüngenlerde üçüncü göz, başın üst kısmında bulunan ve parietal göz adı verilen ışık algılayıcı bir organdır. Görüntüleri insanlar gibi ayrıntılı biçimde seçmez; bazı kertenkelelerde ışık değişimlerini ve günün zamanını algılamaya yardımcı olur.

  • Sürüngen yumurtası gelişimi: embriyodan yavruya

    Sürüngen yumurtası gelişimi, döllenmiş embriyonun yumurta içinde büyüyüp uygun koşullarda kabuğu kırarak çıkmasıyla ilerler. Süreç türden türe değişir; sıcaklık ve nem gelişimi etkileyebilir, bazı türlerde kuluçka sıcaklığı yavrunun cinsiyetini de belirler.

  • Timsah ve aligatör farkı: nasıl ayırt edilir?

    Aligatörlerin burnu genellikle geniş ve U biçimindedir; ağızları kapalıyken alt dişleri çoğunlukla görünmez. Timsahların burnu daha dar ve V biçiminde olur, alt ve üst dişleri kapalı ağızda birbirine geçerek görünür. Yaşam alanı da ipucu verir: aligatörler çoğunlukla tatlı suda, timsahlar ise tuzlu ya da acı suya daha yakın ortamlarda görülür.

  • Timsahlar nasıl iletişim kurar? Ses ve beden dili

    Timsahlar sesler, beden duruşları ve titreşimlerle iletişim kurar. Bu sinyaller yavruların çıkışını kolaylaştırabilir; yetişkinlerde ise uyarı, alan savunması ve eş bulma gibi işlevler görür.

  • Kertenkele kuyruğunu neden bırakır? Ototomi rehberi

    Kertenkele kuyruğunu neden bırakır: çünkü yakalanma ya da ani bir tehlike anında kuyruk koparak avcının dikkatini dağıtır ve hayvana kaçış şansı verir. Bu mekanizmaya ototomi denir; kuyruk omurlarındaki hazır kopma düzlemleri sayesinde kanama genellikle çok az olur. Her tür bunu yapamaz ve kaybedilen kuyruk her zaman yeniden çıkmaz.

  • Yılanlar Isıyı Nasıl Algılar? Çukur Organların İşi

    Bazı yılanlar başlarının önündeki çukur organlarla sıcak cisimlerin yaydığı kızılötesi ışınımı yakalar. Işınım ince bir zarı ısıtır, zardaki sıcaklığa duyarlı iyon kanalları sinyal üretir ve beyin bu veriyi görme bilgisiyle birleştirir. Organın çözünürlüğü düşük olsa da zifiri karanlıkta avın yerini bulmaya yeter.

Bu sayfa nasıl hazırlandı

Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.

Bu sayfadaki bir hatayı bildir