Wesloo
Tüm konularKonular

Deniz canlıları

Mercan resifleri nasıl oluşur? Oluşum süreci

Kısa cevap

Mercan resifleri, sert mercan poliplerinin deniz tabanına tutunup kalsiyum karbonat iskeletleri oluşturmasıyla meydana gelir. Yeni mercanlar bu iskeletlerin üzerinde büyür; biriken yapılar zamanla kıyı resiflerine, set resiflerine veya atol resiflerine dönüşebilir.

Ana maddeler

  • Resifleri, kalsiyum karbonat iskeleti üreten sert mercanlar kurar.
  • Serbest yüzen mercan larvaları uygun sert bir yüzeye yerleşerek büyümeye başlar.
  • Resiflerin büyümesi yavaştır; büyük yapılar oluşmaları için uzun zaman gerektirir.
  • Kıyı, set ve atol resifleri konumları ile biçimleri bakımından birbirinden ayrılır.

Mercan resifleri nasıl oluşur? Resifler, küçük mercan poliplerinin zaman içinde oluşturduğu kalsiyum karbonat iskeletlerinin birikmesiyle meydana gelir. Her polip çevresinde bir kalsiyum karbonat kadehi salgılar; sayısız polipin iskeletleri yüzyıllar boyunca üst üste birikip birleşerek resifi kurar. Bu birikim kesintisiz sürerse, başlangıçta küçük olan koloni geniş bir resif yapısına dönüşebilir.

Resif oluşumu hangi aşamalarla başlar?

Oluşum, serbestçe yüzen mercan larvalarının uygun bir yere ulaşmasıyla başlar. Larvalar, adaların ya da kıtaların kenarındaki sualtı kayalarına veya başka sert yüzeylere tutunarak resif oluşumunu başlatır. Yumuşak ya da hareketli bir zemin, kalıcı bir iskelet yapısının kurulması için aynı türden sağlam bir temel sunmaz.

Polip, çevresinde sert bir kalsiyum karbonat iskeleti salgılar. Bu yapı canlıyı desteklerken sonraki büyümenin de temelini hazırlar. Polipler çoğalıp yeni bireyler geliştirdikçe koloni genişler; ölen mercanların geride kalan iskeletleri de resifin yapısına katılır.

Bir resif tek bir mercanın yaptığı büyük bir kabuk değildir. Çok sayıda koloni, üst üste gelen iskelet katmanları ve aralarındaki boşluklarla bir yapı oluşturur. Zamanla bu yapıların parçaları sıkışabilir; canlı ve cansız kısımlar birlikte resifin hacmini meydana getirir.

Sert mercanlar neden resif kurar?

Resiflerin temel kurucuları, sert ya da resif yapan mercanlar olarak bilinen mercanlardır. İskelet üretmeleri, yeni büyüme için kalıcı bir yüzey bırakır. Yumuşak mercanlar resif ortamında yaşayabilir ve yapının karmaşıklığına katkıda bulunabilir, ancak sert iskeletli resif kurucuları gibi resifin ana kireçtaşı çatısını oluşturmaz.

Birçok sert mercan, dokularında fotosentez yapan tek hücreli alglerle birlikte yaşar. Algler güneş ışığından yararlanır; bu ortaklık, mercanların büyümesine katkı sağlar. Resiflerin çoğu, alglerin güneş ışığından yararlanabildiği yüzeyin yaklaşık 50 metre derinliğine kadar olan sularda oluşur. Suyun berraklığı ve uygun yerel koşullar, mercanların yaşamasını ve yapılarını genişletmesini etkiler.

Bu ortak yaşamı, mercanın kendi başına yaptığı iskelet üretiminden ayrı düşünmek gerekir. Algler kireçtaşı çatıyı kuran canlılar değildir; iskelet salgılayan poliplerdir. Bununla birlikte, mercanlarla birlikte yaşayan alglerin sağladığı enerji, resifin büyüme sürecine destek verir.

Bir resif ne kadar sürede büyür?

Mercan resifleri kısa sürede ortaya çıkmaz. Büyük mercanların büyüme hızı yılda 0,3 ile 2 santimetre arasında değişirken, dallanan mercanlar yılda 10 santimetreye kadar büyüyebilir. Bu değerler mercan türüne ve büyüme biçimine göre farklılık gösterir.

Tek tek mercanların büyüme hızını, tüm resifin oluşma süresiyle karıştırmamak gerekir. Kolonilerin genişlemesi, yeni yüzeylere yayılması ve iskelet katmanlarının birikmesi uzun zaman alır. Bir resifin oluşması 10.000 yıla kadar sürebilir. Set resifleri ve atollerin bütünüyle gelişmesi ise 100.000 ila 30 milyon yıl alabilir.

Bu süreler, tek tek mercanların büyüme hızının tüm resifin oluşma süresini göstermediğini ortaya koyar. Yeni bir resif, serbest yüzen larvaların sert yüzeylere tutunması ve poliplerin kalsiyum karbonat iskeletlerini biriktirmesiyle oluşmaya başlar. Büyük mercanların yılda 0,3–2 santimetre, dallanan mercanların ise yılda 10 santimetreye kadar büyümesi, resif yapısının oluşmasının neden binlerce yıl alabildiğini gösterir.

Kıyı, set ve atol resifleri nasıl ayrılır?

Resifler, kıyıya göre konumlarına ve gelişim biçimlerine göre farklı yapılar oluşturur. Üç yaygın yapı kıyı resifi, set resifi ve atol olarak adlandırılır. Bunlar aynı temel malzemeyi, yani sert mercanların oluşturduğu kireçtaşı yapıyı paylaşır; aralarındaki fark, resifin kıyıya uzaklığı ve çevresindeki su alanıdır.

TürKonumu ve biçimi
Kıyı resifiKıyı çizgisinin hemen yanında gelişir ve ada ya da ana karayı çevreleyebilir.
Set resifiKıyıya daha uzakta uzanır; kara ile resif arasında çoğunlukla bir lagün bulunur.
AtolOrtada bir lagün bulunan, genellikle halka ya da oval biçimli resif yapısıdır.

En yaygın resif türü olan kıyı resifleri, kıyı boyunca uzanır. Set resifleri de kıyıların önünde gelişir, ancak aralarında daha geniş ve çoğu zaman derin bir su alanı bulunur. Bu aralık, kıyı ile resif arasında bir lagün oluşturabilir.

Atol oluşumu, volkanik bir ada çevresinde büyümüş kıyı resifinin zaman içindeki değişimiyle açıklanabilir. Volkanik ada deniz seviyesinin altına çökerken mercanlar yukarı doğru büyümeyi sürdürürse, çevresindeki resif halka benzeri bir yapı oluşturabilir. Merkezde suyla dolu bir lagün oluşur; resif halkasındaki açıklıklar bu lagünü dış denize bağlayabilir.

Resiflerin çevresinde nasıl bir yaşam gelişir?

Mercanların oluşturduğu girintili çıkıntılı yüzey, çok sayıda deniz canlısına barınma ve beslenme alanı sağlar. Resif, yalnızca kireçtaşından oluşan bir kabuk değildir; canlı mercanların, alglerin ve başka deniz canlılarının birlikte bulunduğu bir ekosistemdir. Resifin çatısındaki çatlaklar ve boşluklar, farklı boyutlardaki canlılar için çeşitli yaşam alanları yaratır.

Bir resifin yapısı, orada yaşayan canlıların hareket biçimlerini de etkileyebilir. Örneğin, balıkların su içindeki titreşim ve hareketleri algılamasını açıklayan balıklarda yanal çizginin çalışma biçimi, karmaşık sualtı ortamında duyusal algının nasıl işlediğine dair bir örnektir. Resiflerde yaşayan canlıların çeşitliliği, bu tür yapıların yalnızca mercanlardan ibaret olmadığını gösterir.

Mercan resifleri, okyanusların başka canlı gruplarından ayrı bir dünya değildir. Deniz hayvanlarının ses, hareket ve dokunuşla iletişimi hakkında bilgi edinmek için yunusların birbirleriyle nasıl iletişim kurduğuna da bakılabilir. Bu örnek, farklı deniz canlılarının yaşadıkları ortamlara uygun yollarla etkileşim kurduğunu ortaya koyar; yunusların resiflerin kurucusu olduğu anlamına gelmez.

Resiflerin oluşumunu ve devamını neler tehdit eder?

Bir resifin büyümesi, mercanların yaşayabileceği koşulların sürmesine bağlıdır. Aşırı ve yıkıcı balıkçılık, kirlilik ve sera gazı salımları, resif ekosistemleri üzerinde baskı yaratabilir. Bu baskılar canlı topluluklarını ve mercanların geliştiği çevreyi bozduğunda, yeni iskeletlerin birikmesi de güçleşebilir.

Koruma çalışmaları, resifi yalnızca görünen mercan örtüsü olarak değil, bütün bir ekosistem olarak ele almalıdır. Sert mercanların büyümesi için uygun ortamı korumak, resifin yapısının sürmesine katkı sağlar. Resifler çok uzun dönemlerde oluştuğundan, zarar gören yapıların kısa sürede eski hâline dönmesi beklenemez.

Resif, küçük bir larvanın sert zemine tutunmasıyla oluşmaya başlar. Poliplerin kalsiyum karbonat iskeletleri ve sonraki mercan kuşaklarının büyümesi yapıyı genişletir. Kıyı, set ve atol resifleri, bu sürecin farklı biçimleridir.

Sık sorulan diğer sorular

Mercan resiflerini hangi canlılar oluşturur?

Resiflerin ana yapısını kalsiyum karbonat iskeleti üreten sert mercan polipleri oluşturur. Yumuşak mercanlar resiflerde bulunabilir, ancak bu kireçtaşı çatıyı kurmaz.

Mercan resifleri neden genellikle sığ sularda bulunur?

Birçok resif kuran mercan, güneş ışığından yararlanan alglerle birlikte yaşar. Işığın ulaşabildiği sığ sular bu ortak yaşam için elverişlidir.

Atol nasıl meydana gelir?

Volkanik bir ada çevresindeki resif büyümeyi sürdürürken ada deniz seviyesinin altına çökerse, halka benzeri bir resif ve ortasında lagün oluşabilir. Bu yapıya atol denir.

Yumuşak mercanlar resif oluşturur mu?

Yumuşak mercanlar resif ekosisteminde yaşayabilir ve yapısal çeşitliliğe katkıda bulunabilir. Ancak resifin kalsiyum karbonat çatısını sert mercanlar oluşturur.

İlgili sayfalar

  • Fener balığı avını nasıl yakalar? Yeminin işlevi

    Derin deniz fener balıkları, başlarının önündeki hareketli uzantıyı küçük bir yem gibi kullanarak avlarını yakına çeker. Av yeterince yaklaştığında büyük ağızlarını hızla açar, oluşan emişle avı içeri alır ve dişleriyle kaçmasını önler.

  • Denizatlarının üremesi: Çiftleşme ve doğum

    Denizatlarında dişi yumurtalarını erkeğin karın bölgesindeki kuluçka kesesine aktarır; erkek yumurtaları döller ve embriyoları doğuma kadar taşır. Gelişim tamamlandığında yavrular keseden canlı olarak çıkar, ardından kendi başlarına yaşamaya başlar.

  • Denizanaları nasıl hareket eder? Yüzme biçimleri

    Denizanaları, çan biçimli gövdelerini ritmik biçimde kasıp gevşeterek suyu dışarı iter ve ters yönde ilerler. Çanın kenarında oluşan su girdapları, bazı türlerin her hareket döngüsünde ek enerji harcamadan daha fazla yol almasına yardım eder.

  • Yunusların iletişimi: Sesler, hareketler ve dokunuş

    Yunuslar birbirlerine başta ıslıklar ve tıklama dizileri olmak üzere seslerle, ayrıca beden hareketleri ve dokunuşlarla bilgi aktarır. Bu sinyaller yiyecek arama, sosyal bağ kurma ve olası tehlikelere karşı tepki verme gibi durumlarda kullanılır; ancak seslerin anlamını bütünüyle çözmek henüz mümkün değildir.

  • Ahtapot kamuflajı: Renklerini nasıl değiştirir?

    Ahtapotlar, derilerindeki pigment taşıyan kromatoforları sinir sistemi ve kaslar aracılığıyla genişletip daraltarak renk ve desenlerini değiştirir. Deri dokularını da ayarlayabildikleri için çevreye uyum sağlayabilir, avlarını şaşırtabilir veya tehditlere renkli bir uyarı verebilirler.

  • Kutup hayvanları kamuflaj: Kar ve buzda gizlenme

    Kutup hayvanları kamuflaj için beyaz kürk veya tüylerden, mevsime göre renk değiştiren örtülerden ve çevreyle uyumlu deri renklerinden yararlanır. Bu özellikler hayvanların avcılardan saklanmasına ya da avlarına fark edilmeden yaklaşmasına yardım eder.

Bu sayfa nasıl hazırlandı

Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.

Bu sayfadaki bir hatayı bildir