Soğuk Savaş silahlanma yarışı: nükleer rekabet
Kısa cevap
Soğuk Savaş silahlanma yarışı, ABD ile Sovyetler Birliği'nin nükleer silah ve füze üstünlüğü için yürüttüğü rekabetti. 1945'ten itibaren atom bombasından hidrojen bombasına, ICBM'lere ve uzay yarışına uzandı. Krizler ve anlaşmalar bu rekabeti yönetmeye çalıştı.
Ana maddeler
- ABD ile Sovyetler Birliği nükleer silah ve füze üstünlüğü için rekabet etti.
- 1949 Sovyet atom bombası denemesiyle rekabet resmen başladı.
- 1957'de ICBM testleri ve Sputnik uzay yarışını hızlandırdı.
- 1962 Küba Füze Krizi dünyayı nükleer savaş eşiğine getirdi.
- SALT ve test yasakları rekabeti bitirmeden yönetmeye çalıştı.
Soğuk Savaş silahlanma yarışı neydi?
Soğuk Savaş silahlanma yarışı, iki veya daha fazla ülkenin askeri üstünlük kazanmak için silahlarının sayısını ve niteliğini artırdığı rekabetin nükleer biçimiydi. Bu rekabet, Soğuk Savaş sırasında ABD, Sovyetler Birliği ve onların müttefikleri arasında nükleer silah üstünlüğü için yürüdü. Amaç silahları kullanmak değil, öyle bir stok oluşturmak ki karşı taraf ilk saldırıyı göze alamasın.
1945'te ABD'nin Hiroşima ve Nagasaki'ye atom bombası atması İkinci Dünya Savaşı'nı bitirdi, fakat tek bir silahın bir şehri saniyeler içinde yok edebildiği yeni bir dönem açtı. Sovyetler Birliği 1949'da kendi atom bombasını deneyince rekabet resmen başladı. ABD, Sovyet komünist genişlemesini caydırmak için daha fazla atom silahı üretmişti; Sovyet denemesi bu çabayı karşılıksız bırakmadı.
Rekabet yalnızca askeri donanım değildi; aynı zamanda sembolik bir mücadele, kapitalist demokrasi ile komünist planlamanın hangisinin üstün olduğunu gösterme yoluydu. ABD, Sovyet komünist genişlemesini caydırmak için daha fazla atom silahı üretmişti. Diğer ülkeler de nükleer silah geliştirdi, ancak hiçbir ülke ABD ve Sovyetler Birliği'nin ölçekte savaş başlığı üretmedi. Soğuk Savaşın Nedenleri: Kökenler ve Gerilim sayfası bu gerilimin kökenlerini anlatır.
| Yıl | Olay |
|---|---|
| 1945 | ABD Hiroşima ve Nagasaki'ye atom bombası attı |
| 1949 | Sovyetler Birliği ilk atom bombasını denedi |
| 1952 | ABD hidrojen bombasını denedi |
| 1953 | Sovyetler Birliği hidrojen bombasını denedi |
| 1957 | İlk ICBM testleri ve Sputnik fırlatılışı |
| 1962 | Küba Füze Krizi |
| 1970'ler | Détente, SALT I ve SALT II |
| 2019 | ABD INF anlaşmasından çekildi |
Atom bombasından hidrojen bombasına
ABD 1952'de çok daha yıkıcı hidrojen "süper bombasını" denedi; Sovyetler Birliği 1953'te aynı yolu izledi. Dört yıl sonra her iki ülke ilk kıtalararası balistik füzelerini denedi ve rekabet korkutucu yeni bir düzeye çıktı.
1950'lerde ABD, gelen kıtalararası balistik füzeleri yok etmek için LIM-49 Nike Zeus sistemini geliştirdi. Soğuk Savaş'ın başından itibaren ABD, Rusya ve diğer ülkeler antibalistik füze geliştirmeye çalıştı. Her yeni saldırı silahı, yeni bir savunma veya karşı silah arayışını beraberinde getirdi.
Rekabetin maliyeti ve tehlikesi 1960'larda görmezden gelinemez hale geldi. Daha gelişmiş silahları geliştirmek ve konuşlandırmak çok pahalıydı; felaket bir savaş riski de gerçekti. Bu, rekabeti bitirmeyen ama yönetmeye çalışan bir dizi silah kontrol anlaşmasına yol açtı.
Füzeler, Sputnik ve uzay yarışı
1957'de her iki ülke ilk kıtalararası balistik füzelerini denedi ve rekabet korkutucu yeni bir düzeye çıktı. Aynı yılın 4 Ekim'inde Sovyetler Birliği ilk Sputnik uydusunu fırlattı. Bu olay ABD'yi ve dünyayı şaşırttı ve endişelendirdi; Soğuk Savaş silahlanma yarışı kısa sürede Uzay Yarışı'na dönüştü.
Füzeler kıtaları aşan nükleer saldırı olasılığını somutlaştırdı. Uydu ve roket teknolojisi hem askeri hem sivil alanlarda üstünlük göstergesi haline geldi. Uzay Yarışı: Soğuk Savaş'ta Uzay Rekabeti bu dönüşümü ayrıntılı anlatır.
1962 Küba Füze Krizi
1962, John F. Kennedy yönetiminin Küba lideri Fidel Castro'yu devirme girişiminin başarısız olmasının ardından bir dönüm noktası oldu. Sovyet lider Nikita Kruşçev, gelecekteki darbe girişimlerini caydırmak için Küba'ya Sovyet savaş başlıkları yerleştirme konusunda gizli bir anlaşma uyguladı. Bu adım dünyayı nükleer savaşın eşiğine getirdi.
Kriz, rekabetin yalnızca stok sayısından ibaret olmadığını gösterdi. Coğrafi yerleşim, ittifaklar ve siyasi mesajlar da en az silah sayısı kadar önemliydi. 1962 Küba Füze Krizi: Soğuk Savaş'ın En Tehlikeli Anı bu olayın ayrıntılarını içerir.
Caydırıcılık ve karşılıklı güvenceli yok etme
Washington ve Moskova, birbirlerinin büyüyen cephaneliklerine gittikçe daha yıkıcı teknolojiyle karşılık verdi. İki taraf da brinkmanship ve karşılıklı güvenceli yok etme teorisine dayanarak kırılgan bir barışı korumaya çalıştı. Caydırıcılık doktrini, değiştirilmiş biçimde bugün de nükleer güçler arasındaki ilişkileri yönetmektedir.
Herman Kahn, 1962'de yayımlanan "Thinking about the Unthinkable" adlı kitabında rekabetin "yarış" benzetmesinden daha karmaşık olduğunu savundu. Ona göre bir yarış varsa, Amerikalılar yürürken Sovyetler tırıs gidiyordu; rekabet büyük ölçüde Sovyetlerin önce yetişip sonra Amerikalıları geçme çabasından ibaretti. Kahn, "yarış" benzetmesinden daha doğru olanın bu gözlem olduğunu yazdı.
Rekabetin amacı silahları kullanmak değildi. Amaç, öyle bir stok oluşturmak ki karşı taraf ilk saldırıyı göze alamasın. Bu nedenle stoklar, füze menzilleri ve ikinci saldırı yeteneği sürekli ölçüldü.
Sınırlama çabaları: SALT ve test yasakları
1970'lere gelindiğinde Soğuk Savaş 30. yılına girmiş, ABD ile Sovyetler Birliği arasında doğrudan çatışma yaşanmamıştı. İki güç ticaret ve değişim içeren azaltılmış çatışma dönemi olan détente'ye girdi. Détente: Soğuk Savaş'ta Gerilimin Azalması bu dönemi anlatır.
SALT I ve SALT II, Amerikan cephaneliğinin boyutuna sınır getirdi. Nükleer test yasakları, antibalistik füze sistemleri ve uzaydaki silahlar üzerindeki yasaklar, rekabetin genişlemesini sınırlamaya çalıştı. Kısmi Test Yasağı Antlaşması bu çabaların bir parçasıydı. Bu anlaşmalar rekabeti bitirmedi, ama yönetmeye çalıştı.
1960'ların sonu ve 1970'lerin anlaşmaları nükleer silahları ortadan kaldırmadı. Ancak en bitter rakiplerin bile insanlığın yarattığı en yıkıcı teknolojiler üzerinde sınırlama müzakere edebileceği ilkesini yerleştirdi.
Soğuk Savaş sonrası ve günümüz
ABD, Rusya'nın anlaşmaya uymadığına inanarak 2019'da INF anlaşmasından çekildi. Soğuk Savaş bitmiş olsa da birçok kişi silahlanma yarışının bitmediğini savunur; 2016'da Donald Trump "Let it be an arms race" diyerek nükleer genişlemeyi sürdürme sinyali verdi. Diğer ülkeler de askeri güçlerini artırdı ve modern bir silahlanma yarışının içinde ya da eşiğinde yer alıyor: Hindistan ve Pakistan, Kuzey Kore ve Güney Kore, İran ve Çin.
Soğuk Savaş silahlanma yarışı nükleer savaş üretmedi, ama birkaç kez tehlikeli biçimde ona yaklaştı. Büyük ekonomik kaynak tüketti, ittifakları şekillendirdi ve değiştirilmiş biçimde bugün de nükleer güçler arasındaki ilişkileri yöneten caydırıcılık doktrinini yarattı.
Sık sorulan diğer sorular
Soğuk Savaş silahlanma yarışı ne zaman başladı?
1945'te ABD'nin atom bombası kullanmasının ardından başladı; 1949'da Sovyetler Birliği kendi atom bombasını deneyince rekabet açık hale geldi.
Hidrojen bombası hangi yıllarda denendi?
ABD 1952'de, Sovyetler Birliği 1953'te hidrojen bombasını denedi.
Küba Füze Krizi neden önemlidir?
1962'de Sovyet savaş başlıklarının Küba'ya yerleştirilmesi dünyayı nükleer savaşın eşiğine getirdi ve rekabetin coğrafi boyutunu gösterdi.
SALT anlaşmaları ne yaptı?
SALT I ve SALT II Amerikan cephaneliğinin boyutunu sınırladı; test yasakları ve diğer kısıtlar rekabetin genişlemesini yönetmeye çalıştı.
Silahlanma yarışı bugün devam ediyor mu?
Soğuk Savaş bitmiş olsa da birçok kişi yarışın bitmediğini savunur; Hindistan-Pakistan, Kuzey Kore-Güney Kore ve İran-Çin gibi rekabetler de anılır.
İlgili sayfalar
- Soğuk Savaşın Nedenleri: Kökenler ve Gerilim
Soğuk Savaş, II. Dünya Savaşı sonrasında ABD ile Sovyetler Birliği arasında ortaya çıkan siyasi, ekonomik ve ideolojik rekabettir. Kökenlerinde savaş sonrası güvensizlik, nükleer silahlanma ve komünizm korkusu bulunur. Bu rekabet sınırlı askeri çatışma yerine propaganda, ittifaklar ve vekalet savaşları üzerinden sürdü.
- Détente: Soğuk Savaş'ta Gerilimin Azalması
Détente, 1969-1979 arasında ABD ve SSCB'nin nükleer riski azaltmak için diplomasi ve silah kontrolüne yöneldiği Soğuk Savaş dönemidir. Nixon, Brezhnev ve Brandt'ın girişimleriyle SALT I, SALT II, Helsinki Nihai Senedi ve Apollo-Soyuz gibi gelişmeler yaşandı. Dönem, Sovyetlerin Afganistan'ı işgal etmesiyle sona erdi ve İkinci Soğuk Savaş başladı.
- McCarthyizm band: Soğuk Savaş'ta Siyasi Suçlama Dönemi
McCarthyizm, 1950'lerde ABD'de Senatör Joseph McCarthy'nin öncülüğünde gelişen ve komünist sızma iddialarına dayanan siyasi uygulamaları anlatır. Kavram; kamu çalışanlarını siyasi sadakatsizlikle suçlama, tartışmalı soruşturma yöntemleri ve kanıtlanmamış kişisel saldırılarla ilişkilendirilir. 1954'teki Army-McCarthy duruşmaları sırasında zirveye ulaşıp düşüşe geçmiştir.
- Vekalet savaşı nedir: Soğuk Savaş'ta vekalet çatışmaları
Vekalet savaşı, dış güçlerin bir çatışmanın taraflarına yardım ettiği, fakat savaşın doğrudan tarafı olmadığı silahlı çatışmadır. Soğuk Savaş'ta ABD ve Sovyetler Birliği, Kore, Vietnam ve Afganistan gibi ülkelerdeki taraflara karşıt destek verdi. Bu çatışmalar yerel sorunları uluslararası krizlere çevirdi ve milyonlarca insanı etkiledi.
- Uzay Yarışı: Soğuk Savaş'ta Uzay Rekabeti
Uzay yarışı, Soğuk Savaş sırasında ABD ile Sovyetler Birliği'nin uzay uçuşu üstünlüğü için yürüttüğü rekabettir. 1957'de Sputnik'in fırlatılmasıyla başladı ve 1969'daki ilk insanlı Ay inişiyle ABD'nin lehine sonuçlandı. Rekabet daha sonra Apollo-Soyuz göreviyle iş birliğine dönüştü.
- 1962 Küba Füze Krizi: Soğuk Savaş'ın En Tehlikeli Anı
Ekim 1962'de ABD ve Sovyetler Birliği, Küba'ya yerleştirilen Sovyet nükleer füzeleri yüzünden 13 gün süren bir kriz yaşadı. Kriz, nükleer savaş riskini yükseltti ve tarafların mektup diplomasisiyle uzlaşmasıyla sona erdi.
Bu sayfa nasıl hazırlandı
Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.