Wesloo
Tüm konularKonular

Antik Çin

Han Hanedanlığı çöküş: Son İmparator ve Üç Krallık

Kısa cevap

Doğu Han'ın son evresi 189-220 yıllarını kapsadı; bu süreç son imparator Xian'ın tahtı bırakmasıyla kapandı. Saraydaki iktidar çekişmeleri, ayaklanmalar ve yerel komutanların güçlenmesi imparatorluğu böldü. 220'de Cao Pi'nin iktidarı devralması Üç Krallık dönemini başlattı.

Ana maddeler

  • Han Hanedanlığı çöküşü 189-220 yılları arasında yaşandı.
  • Sarı Türban İsyanı iç karışıklığı büyüttü.
  • Dong Zhuo sarayda iktidarı ele geçirdi.
  • Savaş ağaları imparatorluğu bölgelere ayırdı.
  • 220'de Cao Pi tahtı devraldı ve Wei kuruldu.

Han Hanedanlığı çöküş nasıl başladı?

Han Hanedanlığı çöküş süreci Doğu Han'ın son evresini kapsar ve 189-220 yıllarına denk gelir. Bu aralık son hükümdar İmparator Xian'ın saltanatıyla büyük ölçüde çakışır; ardından 220-280 yılları arasındaki Üç Krallık dönemi gelir. Ülke genelinde kargaşa yaratan Sarı Türban İsyanı'nın yanı sıra iç yolsuzluk, zayıf merkezi otorite ve yaygın huzursuzluk da çöküşü besledi. Bu etkenler merkezi yönetimi yerel güçler karşısında zayıflattı.

Han imparatorluğu Çin kimliğini, yönetim anlayışını ve kültürünü derinden biçimlendirdi. İmparatorlar Liu ailesine mensuptu; yönetim iki ana döneme ayrılıyordu: Batı Han (MÖ 206-MS 9) ve Doğu Han (MS 25-220). Wang Mang'ın kısa süreli Xin Hanedanlığı (MS 9-25) bu sürekliliği kesintiye uğrattı; buna karşın Han çizgisi yeniden kuruldu. Zirvede Han imparatorluğu yaklaşık 2,5 milyon mil kare toprak ve yaklaşık 60 milyon kişiyi yönetiyordu. İmparator huangdi olarak anılıyor; halk onu dünyevi bir yöneticiden çok ilahi dünyayla bağlantılı bir varlık olarak görüyordu.

MS 89'da Han, Xiongnu adlı büyük bir kabile grubunu yenerek Çin'den uzaklaştırdı. Xiongnu'nun başka tehlikeli kabilelere karşı tampon görevi yaptığı fark edilmemişti. Bu tamponun ortadan kalkması istilaların önünü açtı; kabile tehditlerini püskürtmek Han kaynaklarını ciddi biçimde tüketti.

Han'dan önceki Qin hanedanlığı: İlk Çin İmparatorluğu ilk Çin imparatorluğunu kurmuştu; Terrakota Askerleri ve Terrakota Ordusu ve Çin Seddi: Tarih, Yapı ve Savunma da bu erken imparatorluk döneminin anıtları arasında yer alır.

Dong Zhuo nasıl iktidarı ele geçirdi?

Dong Zhuo başkente vardığında İmparator Shao ile Chenliu Prensi'ni buldu; genç imparator tedirgin ve korkulu görünürken prens sakin ve soğukkanlıydı ve Dong Zhuo'ya onları saraya geri götürmesini emretti. Dong Zhuo bu fırsatı kullanarak devlet iktidarını ele geçirdi, ordusunu başkente soktu, kısa süre sonra İmparator Shao'yı tahttan indirip zehirledi ve yerine Chenliu Prensi'ni geçirdi; bu prens İmparator Xian olarak bilinir. Dong Zhuo sarayda hâkimiyet kurdu, kendisini "Chancellor of State" (相國) unvanıyla onurlandırdı; bu unvan en son Batı Han devlet adamı Xiao He tarafından taşınmıştı. Ayrıca silahsızlanmadan ve ayakkabılarını çıkarmadan saraya girme ayrıcalığını kendisine verdi. Bu adımlar, merkezi otoritenin bir komutanın eline geçtiğini ve sarayın askeri güce bağımlı hale geldiğini gösterir.

Wang Yun ve Lü Bu suikastı nasıl gerçekleşti?

Dong Zhuo Chang'an'a çekildikten sonra hükümet üzerinde daha sıkı bir denetim kurdu ve kendisine karşı her türlü muhalefeti acımasızca bastırdı. İçişleri Bakanı Wang Yun ile Huang Wan, Shisun Rui ve Yang Zan gibi birkaç görevli Dong Zhuo'yu ortadan kaldırmak için plan yaptılar ve sonunda Dong Zhuo'nun evlatlık oğlu Lü Bu'yu da bu plana katılmaya ikna ettiler. Lü Bu'nun Dong Zhuo'ya kin beslemesinin nedeni, Dong Zhuo'nun bir öfke anında onu neredeyse öldürmesiydi; ayrıca Dong Zhuo'nun hizmetçilerinden biriyle gizli ilişkisi ortaya çıkarsa cezalandırılacağından korkuyordu. Mayıs 192'de Wang Yun ve Lü Bu önderliğindeki komplocular Dong Zhuo'yu öldürdü ve klanını katletti. Bu suikast, Dong Zhuo'nun kişisel hâkimiyetini sona erdirdi, ancak merkezi otoriteyi yeniden kuracak bir güç ortaya çıkmadı.

Savaş ağaları imparatorluğu nasıl böldü?

Dong Zhuo'nun ölümünden sonra da merkezi otorite toparlanamadı. Zamanla tüm Han imparatorluğu neredeyse küçük bloklara ayrıldı ve her blok yerel bir savaş ağasının denetimine girdi. 199'da Gongsun Zan, Yijing Muharebesi'nde Yuan Shao'ya yenildi ve kendini ateşe vererek intihar etti; toprakları Han imparatorluğunun kuzey sınırlarına kadar uzanıyordu ve tamamen Yuan Shao tarafından ilhak edildi. Yuan Shao daha sonra dikkatini Orta Çin'de yükselen bir güç olan Cao Cao'ya çevirdi; Liu Biao ile ittifak kurdu ve Cao Cao'ya saldırmayı amaçladı. Bu gelişmeler, imparatorluğun tek bir merkezden yönetilemez hale geldiğini gösterir. Yönetimde görev alan okuryazar erkekler, imparatorluğun günlük işleyişinde rol oynadı; ancak bölgesel güçlerin yükselişi bu merkezi yapıyı zayıflattı. Yerel komutanlar ve valiler kendi bölgelerinde daha bağımsız hareket etmeye başladı.

Çöküşün temel nedenleri nelerdi?

  • Sarı Türban İsyanı'nın yarattığı kitlesel kargaşa
  • İç yolsuzluk ve zayıf merkezi otorite
  • Savaş ağalarının bölgesel güç kazanması
  • Xiongnu tamponunun ortadan kalkmasıyla artan kabile baskıları
  • İmparatorluğun kaynaklarının uzun süren çatışmalarla tükenmesi

Bu nedenler birbirini besledi: isyan merkezi otoriteyi zayıflattı, zayıf otorite bölgesel güçleri cesaretlendirdi, bölgesel güçler de imparatorluğu tek bir siyasi birim olmaktan çıkardı.

220'de Han'ın sonu ve Üç Krallık

MS 220'de son Han imparatoru Xiandi tahtı Cao Pi'ye bıraktı; Cao Pi böylece imparatorluğun varisi ve bir bölgede Wei hanedanının ilk hükümdarı oldu. Han generalleri diğer iki bölgeyi ele geçirdi ve Shu-Han ile Wu imparatorluklarını kurdu. Böylece Han'ın sonu resmen geldi ve 220-280 yılları arasındaki Üç Krallık dönemi başladı. Bu geçiş, tek bir imparatorluk yerine üç ayrı siyasi merkezin ortaya çıkması anlamına geliyordu.

Önemli kişiler ve rolleri

KişiRol
İmparator XianSon Han imparatoru
Dong ZhuoSarayda iktidarı ele geçiren komutan
Wang YunSuikastı planlayan içişleri bakanı
Lü BuDong Zhuo'yu öldüren komutan
Yuan ShaoGongsun Zan'ı yenen savaş ağası
Cao CaoOrta Çin'de yükselen güç
Cao PiWei'nin ilk hükümdarı

Sık sorulan diğer sorular

Han Hanedanlığı ne zaman sona erdi?

MS 220'de son imparator Xiandi tahtı Cao Pi'ye bıraktı ve Üç Krallık dönemi başladı.

Han'ın çöküşünde Sarı Türban İsyanı'nın rolü neydi?

İsyan ülke genelinde kargaşa yarattı ve merkezi otoriteyi zayıflatarak bölgesel güçlerin yükselmesine zemin hazırladı.

Dong Zhuo kimdi?

Sarayda iktidarı ele geçiren komutandı; İmparator Shao'yu tahttan indirip İmparator Xian'ı geçirdi.

Han'dan sonra hangi dönem başladı?

220-280 yılları arasında Üç Krallık dönemi yaşandı; Wei, Shu-Han ve Wu ortaya çıktı.

İlgili sayfalar

  • Shang hanedanı kehanet kemikleri ve yazısı

    Shang hanedanı kehanet kemikleri, geç Shang döneminde sığır kürek kemiği ve kaplumbağa plastronu üzerinde yapılan kehanet kayıtlarıdır. Yazıtlar kraliyet çevresi için yapılan kehanetleri ve sonuçlarını içerir. Bu buluntular Shang hanedanının varlığını ve son başkent Yin'in yerini kesin olarak kanıtlamıştır.

  • Çin'in Dört Büyük İcadı: Pusula, Barut, Kâğıt, Baskı

    Dört büyük icat pusula, barut, kâğıt yapımı ve baskı olarak anılır. Bu icatlar antik Çin'de gelişti ve ticaret, iletişim, savaş ve keşif yollarıyla dünya uygarlığını etkiledi.

  • Çin yazısının tarihi: Antik Çin karakterleri

    Çin yazısının tarihi, MÖ 2. binyılın başlarında gelişmeye başlayan ve Shang döneminde kemik yazıtlarıyla belgelenen bir süreçtir. Bu yazı, nesnelerin resimlerinden kavramları temsil eden işaretlere doğru ilerleyerek logografik bir sistem haline geldi. MÖ 1400 dolayında 2.500 ila 3.000 karakter içeren bu yazı, karakterlerinin çoğu bugün de okunabiliyor.

  • Gök'ün Emri: Antik Çin'de İktidarın Meşruiyeti

    Gök'ün Emri, Antik Çin'de hükümdarın iktidarını meşru kılan siyasi bir anlayıştır. Cennetin (Gök'ün) seçtiği hükümdarın adil ve yetkin yönetmesi gerekir; aksi halde doğal afetler ve isyanlar iktidarın kaybedildiğine işaret eder. Bu kavram, hanedanların yükselişini ve çöküşünü açıklamak için kullanılmıştır.

  • İpek Yolu Tarihi: Antik Çin'den Akdeniz'e Ticaret Ağı

    İpek Yolu, MÖ 130 ile MS 1453 arasında kullanılan Asya ticaret yolları ağıydı. Çin'den Akdeniz'e uzanan bu hat, malların yanı sıra din, kültür ve siyasi etkileşimi de taşıdı. Adı 1877'de Ferdinand von Richthofen tarafından kullanıldı.

  • Terrakota Askerleri ve Terrakota Ordusu

    Terrakota Askerleri, Çin'in ilk imparatoru Qin Shi Huang'ın ordusunu temsil eden binlerce yaşam boyutunda toprak asker, at ve savaş arabası figüründen oluşan bir cenaze sanatı topluluğudur. Figürler 210-209 MÖ'de gömüldü ve 1974'te Xi'an yakınlarında bulundu. Aralık 1987'de UNESCO, İlk İmparatorun Mezarı'nı (Terrakota Ordusu hazine alanları dahil) Dünya Kültürel Mirası olarak seçti.

Bu sayfa nasıl hazırlandı

Yazmadan önce konu aşağıdaki kaynaklarda araştırıldı. Sayfa ardından otomatik kalite denetimlerinden geçti.

Bu sayfadaki bir hatayı bildir